دوست یا دشمن؟ رئیس‌جمهور جدید سوریه زیر ذره‌بین

احمدالشرع، رئیس‌جمهور موقت سوریه، هم می‌تواند تهدیدی جدی برای امنیت اسرائیل باشد و هم فرصتی برای تقویت روند عادی‌سازی روابط میان اسرائیل و جهان اسلام. استان سویدا در جنوب سوریه، با جمعیت اغلب دروزی و هم‌مرز با بلندی‌های جولان، در موقعیتی حساس قرار دارد. هرگونه بی‌ثباتی در این منطقه می‌تواند به مرزهای اسرائیل سرایت کند، به‌ویژه اگر گروه‌های اسلام‌گرای فعال در سوریه از خلأ امنیتی بهره‌برداری کنند. خطر نفوذ شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران یا گروه‌های جهادی به این منطقه واقعی است.

در ۱۳ جولای، حمله اعضای یک قبیله بدوی به یک مرد دروزی در سویدا جرقه ناآرامی‌ها را زد. این درگیری‌ها پس از تنش‌های خونینی که بین ۲۸ آوریل تا ۲ می میان دروزی‌ها و مسلحین سنی رخ داده بود، شدت گرفت. آن درگیری‌ها به دنبال انتشار یک فایل صوتی جعلی و مداخله خشن نیروهای دولتی سوریه شکل گرفت که به اعدام میدانی نوزده غیرنظامی دروزی و کشته‌شدن بیش از صد نفر انجامید. اسرائیل آن زمان اعلام کرد که از دروزی‌ها حمایت خواهد کرد و هشدار داد که در صورت تکرار خشونت‌ها، پاسخ نظامی خواهد داد. درگیری‌های ۱۳ جولای به کشته‌شدن بیش از دویست نفر انجامید و شبه‌نظامیان وابسته به حکومت جدید دمشق به جامعه دروزی حمله کردند. در اسرائیل، اقلیت دروزی تظاهرات کرده و خواستار حمایت دولت از هم‌مذهبانشان در سوریه شدند.

در واکنش، اسرائیل حملاتی هوایی علیه تانک‌های سوری و سایر تجهیزات نظامی در جنوب دمشق و یک پایگاه هوایی در جنوب غرب سوریه انجام داد. نتانیاهو و کاتز در بیانیه‌ای مشترک بر پایبندی اسرائیل به حمایت از دروزی‌ها تأکید کردند و گفتند اسرائیل اجازه نخواهد داد حکومت سوریه به آن‌ها آسیب بزند.

در ۱۵ جولای، مرهف ابوقصره، وزیر دفاع سوریه، توافقی برای آتش‌بس میان ارتش، نیروهای دروزی و قبایل بدوی برقرار کرد، اما این توافق به‌سرعت نقض شد و اسرائیل حملات جدیدی علیه مراکز کلیدی در دمشق، از جمله وزارت دفاع و اطراف کاخ ریاست‌جمهوری، انجام داد. پس از میانجی‌گری آمریکا، توافق جدیدی حاصل شد که به موجب آن نیروهای دولتی از سویدا خارج شده و امنیت به دست بزرگان دروزی و گروه‌های محلی سپرده شد.

برای تثبیت این آتش‌بس، وزیر خارجه آمریکا، مارکو روبیو و نماینده ویژه، تام باراک، با اسرائیل و سوریه گفت‌وگو کرده و به توافقی دست یافتند که شامل توقف حملات هوایی اسرائیل نیز می‌شد. در ۱۶ جولای، احمدالشرع در سخنرانی تلویزیونی مواضع خود را تکرار کرد؛ از زمان انتصابش در ۲۹ ژانویه ۲۰۲۵، او قانون اساسی دوره اسد را تعلیق کرده، هشت سفر خارجی انجام داده، با نیروهای دموکراتیک سوریه توافق همکاری امضا کرده و پیش‌نویس قانون اساسی موقتی را برای یک دوره پنج‌ساله گذار آماده کرده است.

این سند بر وحدت، مشارکت سیاسی، آزادی بیان و تشکیل کمیته مردمی به‌عنوان مجلس موقت تأکید دارد. الشرع تلاش کرده از گذشته القاعده‌ای خود فاصله بگیرد و چهره‌ای میانه‌رو و عمل‌گرا نشان دهد. در سخنانش بر وحدت ملی و حمایت از اقلیت‌ها تأکید کرده و اعلام کرده است که مسئولیت امنیت سویدا به رهبران مذهبی و گروه‌های محلی سپرده خواهد شد.

او ضمن تأکید بر حاکمیت سوریه، از میانجی‌گری خارجی استقبال کرد و گفت: «ما جنگ را نمی‌هراسیم، اما منافع ملت را بر ویرانی و هرج‌ومرج ترجیح داده‌ایم.» پیش از این درگیری‌ها، نشانه‌هایی از احتمال آشتی سوریه و اسرائیل وجود داشت. در ۱۸ آوریل، الشرع در دیدار با کوری میلز، نماینده کنگره آمریکا، از امکان پیوستن سوریه به توافق ابراهیم تحت شرایطی مشخص سخن گفت. همچنین، در سفرش به پاریس در ۷ می، با رئیس‌جمهور فرانسه درباره مذاکرات غیرمستقیم با اسرائیل گفت‌وگو کرد.

در ۱۹ جولای، آتش‌بسی با میانجی‌گری آمریکا برقرار شد و دو طرف متعهد به توقف عملیات تهاجمی شدند. طبق این توافق، نیروهای سوری با مأموریتی محدود به سویدا بازگشتند تا ثبات را حفظ کنند. لحن مصالحه‌جویانه الشرع از آغاز دوره ریاست‌جمهوری‌اش حاکی از تمایل به عادی‌سازی و همگرایی منطقه‌ای است. اگر وعده‌های او به تحقق بپیوندد، شاید بتواند گذشته‌اش را پشت سر گذاشته و سوریه‌ای متحد و فراگیر را بسازد./ منبع