چین چگونه می‌تواند آینده غرب آسیا را شکل دهد

درگیری‌های جاری در غرب آسیا، به‌ویژه فاجعه انسانی در غزه، شکنندگی نظم بین‌المللی تحت رهبری آمریکا و استانداردهای دوگانه غرب را بیش از پیش آشکار کرده است. شدت این بحران نیاز به مداخله فوری بین‌المللی را برجسته می‌کند. شماری از پژوهشگران، سازمان‌های حقوق بشری و رهبران سیاسی اسرائیل، از جمله ایهود اولمرت، نخست‌وزیر پیشین، درباره جنایات جنگی و تبدیل غزه به منطقه‌ای فاجعه‌زده هشدار داده‌اند. کارشناسان از مرگ ده‌ها هزار غیرنظامی در اثر قحطی در غزه ابراز نگرانی کرده‌اند. با این حال، ایالات متحده و قدرت‌های کلیدی اروپا همچنان از اسرائیل حمایت می‌کنند و بر حق دفاع از خود پس از حملات ۷ اکتبر تأکید دارند. این در حالی است که نگرانی از درگیری نظامی جدید و ویرانگر بین اسرائیل و ایران، که پیامدهای شدیدی برای امنیت منطقه و عرضه انرژی جهانی خواهد داشت، رو به افزایش است.

جهان به‌دنبال رهبری جایگزین برای حفظ نظم مبتنی بر قواعد است. چین تاکنون در درگیری‌های غرب آسیا دخالت مستقیم نداشته و ضمن محکوم‌کردن اقدامات دولت‌های غربی، از دیپلماسی حمایت کرده است. با توجه به شبکه گسترده نفوذ چین، ناشی از روابط تجاری و دفاعی رو به رشد با کشورهای کلیدی منطقه، این کشور در موقعیت منحصربه‌فردی برای پیشبرد راه‌حلی سازنده به‌منظور پیشگیری از جنگ‌های بزرگ و کاهش رنج انسانی قرار دارد. چین به‌عنوان دومین قدرت اقتصادی و نظامی جهان و شریک تجاری برتر بسیاری از کشورها، می‌تواند نقش مهمی در سیاست جهانی ایفا کند. غرب، با وجود ادعای حمایت از نظم مبتنی بر قواعد، در جلوگیری از درگیری‌های متعدد در غرب آسیا ناکام بوده است.

هژمونی جهانی آمریکا به‌دلیل سال‌ها استانداردهای دوگانه، نقض قوانین بین‌المللی و حتی حملات مستقیم به نهادهای بین‌المللی تضعیف شده است. رویکرد تهاجمی دولت دوم ترامپ در قبال متحدان، از جمله درخواست مشارکت دفاعی بیشتر از اعضای ناتو و اعمال تعرفه‌های سنگین بر شرکای آسیایی و اروپایی، قدرت نرم آمریکا را کاهش داده است. نظرسنجی اخیر مرکز تحقیقات پیو نشان می‌دهد که چین در مقایسه با آمریکا در میان متحدان این کشور، از جمله یونان، ترکیه، مکزیک، کنیا، اندونزی، نیجریه و آفریقای جنوبی، از محبوبیت بیشتری برخوردار است. در کشورهای غربی مانند کانادا، آلمان، فرانسه، هلند، سوئد و ایتالیا، محبوبیت چین و آمریکا مشابه است.

چین با ابتکار امنیت جهانی، همراه با ابتکارهای توسعه جهانی و تمدن جهانی، جایگاه خود را به‌عنوان ستونی در نظم جهانی پساآمریکایی تقویت کرده است. غرب آسیا به‌دلیل وابستگی چین به واردات انرژی از این منطقه، که نزدیک به نیمی از کل واردات انرژی این کشور را تشکیل می‌دهد، و نگرانی‌های مشترک درباره افراط‌گرایی، در سیاست خارجی پکن اهمیت یافته است. در راهبرد «حرکت به غرب»، چین با استفاده از سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی، توافق‌های تجاری، قراردادهای دفاعی و افزایش احساسات ضدغربی، به‌دنبال ایجاد عمق راهبردی در غرب آسیا است. نقش چین در عادی‌سازی روابط ایران و عربستان و میزبانی از گروه‌های رقیب فلسطینی، امید به نقش فعال‌تر منطقه‌ای را افزایش داده است.

پس از جنگ دوازده‌روزه اخیر بین ایران و اسرائیل، عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع ایران، در نشست وزرای دفاع سازمان همکاری شانگهای در چینگدائو، از چین خواست عدالت را رعایت کرده و نقش بیشتری در حفظ آتش‌بس و کاهش تنش‌های منطقه‌ای ایفا کند. چین می‌تواند از طریق عضویت دائم در شورای امنیت سازمان ملل و رهبری در نهادهایی مانند سازمان همکاری شانگهای و بریکس، جنوب جهانی را به‌سوی نظمی پساآمریکایی هدایت کند. پکن از راه‌حل دوکشوری برای حفظ کرامت و حاکمیت فلسطینیان و اسرائیلی‌ها بر اساس قوانین بین‌المللی حمایت کرده و فو کنگ، سفیر این کشور در سازمان ملل، خواستار آتش‌بس فوری و آزادی گروگان‌ها شده است. چین می‌تواند با همکاری قدرت‌های منطقه‌ای مانند ترکیه، ایران و کشورهای عربی برجسته، آتش‌بسی پایدار ایجاد کند و با توان اقتصادی خود، در بازسازی پس از جنگ نقش کلیدی ایفا کند تا دولتی پایدار برای فلسطینیان شکل گیرد. همچنین، چین می‌تواند میانجی‌گری برای کاهش تنش بین ایران و آمریکا را تسهیل کند.

منافع ملی چین، یعنی ثبات عرضه انرژی از غرب آسیا و نگرانی درباره افراط‌گرایی دینی، در خطر است. پس از سال‌ها نقش تجاری در غرب آسیا، چین اکنون فرصتی دارد تا آینده یکی از تأثیرگذارترین و در عین حال آسیب‌دیده‌ترین مناطق جهان را به‌صورت سازنده شکل دهد./ منبع