چگونه جنگ ایران و اسرائیل ممکن است پایان یابد

جنگ کنونی میان ایران و اسرائیل که به تازگی آغاز شده، با حملات گسترده اسرائیل به رهبری بنیامین نتانیاهو با هدف تضعیف برنامه هسته‌ای و ارتش ایران همراه است. نتانیاهو اعلام کرده که این حملات برای چند هفته ادامه خواهد یافت. ایران نیز با پرتاب پهپادها و موشک‌های بالستیک به اسرائیل پاسخ داده، اما گزینه‌های تلافی‌جویانه‌اش محدود است. با وجود احتمال خون‌ریزی بیش‌تر، بررسی راه‌های پایان این درگیری زودهنگام نیست. در ادامه، سناریوهای ممکن برای پایان جنگ بررسی می‌شود.

یکی از احتمالات این است که ایران چند حمله نظامی نمایشی علیه اسرائیل انجام دهد و با ادعای ضربه به دشمن، به سرعت پیشنهاد آتش‌بس آمریکا و جامعه جهانی را بپذیرد. این تسلیمی ظاهری با حفظ آبرو شبیه رویکرد حزب‌الله لبنان در سال ۲۰۲۴ است که پس از حملات ویرانگر اسرائیل و ترورهای متعدد، آتش‌بسی را به شرایط اسرائیل پذیرفت. حملات کنونی اسرائیل نیز با نفوذ اطلاعاتی عمیق و تخریب زیرساخت‌های نظامی ایران، این کشور را در موقعیت مشابهی قرار داده است. ایران در سال ۲۰۲۴ نتوانست با حملات موشکی و پهپادی به اسرائیل موفقیت کسب کند و متحدانش مانند حزب‌الله تضعیف شده‌اند. جایگزینی سریع فرماندهان ارشد ایران ممکن است در میانه درگیری اثربخش نباشد و اسرائیل احتمالاً به این جایگزین‌ها نیز حمله خواهد کرد. ایران ممکن است به جای تحمل ضربات مداوم، ترجیح دهد زنده بماند و در آینده بجنگد.

سناریوی دیگر این است که ایران مقاومت کرده و با حملات محدود، مانند موشک‌هایی که از پدافند اسرائیل عبور کنند، ضربه بزند، در حالی که فشار بین‌المللی بر اسرائیل برای توقف جنگ افزایش می‌یابد. تأسیسات هسته‌ای ایران، از جمله نطنز، آسیب می‌بیند، اما تعمیرات سریع ممکن است. حمایت اولیه آمریکا و اروپا از اسرائیل معمولاً کوتاه‌مدت است و این کشورها به زودی خواستار پایان خصومت‌ها می‌شوند. فرانسه و انگلیس پیش‌تر خواستار کاهش تنش شده‌اند. اگرچه اسرائیل به نظرات اروپا کمتر توجه دارد، اما فشار دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، ممکن است نتانیاهو را وادار به کوتاه کردن عملیات کند، با این امید که آسیب واردشده کافی باشد. اما مشخص نیست که این به دیپلماسی سازنده منجر شود. آمریکا تحت رهبری ترامپ بر مذاکره برای برنامه هسته‌ای ایران تأکید دارد، هرچند این مذاکرات شبیه توافق ۲۰۱۸ است که ترامپ از آن خارج شد. ایران مذاکرات را جدی گرفته بود، اما حملات اسرائیل پذیرش توافق را از نظر سیاسی دشوار می‌کند. ترامپ در تروث‌سوشال نوشته که ایران باید پیش از نابودی کامل، توافقی برای نجات خود امضا کند. کاهش تحریم‌ها برای اقتصاد شکننده ایران جذاب است، اما پذیرش آن در برابر حملات اسرائیل به معنای تسلیم سیاسی است.

سناریوهای تاریک‌تری نیز وجود دارد. جنگ ممکن است به درگیری منطقه‌ای گسترش یابد. ایران پیش‌تر تهدید کرده بود که به تأسیسات آمریکا در منطقه حمله کند، که در صورت وقوع، احتمال دخالت مستقیم آمریکا را افزایش می‌دهد. ایران ممکن است آمریکا را به دلیل حمایت از اسرائیل در دفاع هوایی، شریک جرم بداند و مذاکرات را پوششی برای آمادگی نظامی اسرائیل ببیند. با وجود تعهد ظاهری آمریکا به دیپلماسی، حملات اسرائیل ممکن است اعتماد ایران را سلب کرده باشد. در این صورت، اهداف آمریکایی در معرض خطر حملات تلافی‌جویانه ایران قرار می‌گیرند. آمریکا ممکن است برای تکمیل حملات اسرائیل، با بمب‌های نفوذ عمیق تأسیسات فوردو را هدف قرار دهد. ایران نیز ممکن است از نیروهای نیابتی در عراق، لبنان و یمن برای حمله به اسرائیل و حتی اهداف آمریکایی استفاده کند. اردن که در ۱۳ خرداد ۱۴۰۴ موشک‌ها و پهپادهای ایرانی را رهگیری کرد، ممکن است به طور غیرمستقیم درگیر شود. اگر آمریکا وارد جنگ شود، از پایگاه‌هایش در کشورهای منطقه استفاده خواهد کرد.

احتمال دیگر، ادامه درگیری به صورت کم‌شدت و بدون پایان رسمی است. اسرائیل ممکن است با حملات گاه‌به‌گاه، ترور و خرابکاری به ایران ضربه بزند و ایران نیز با شبه‌نظامیان و حملات موشکی پاسخ دهد. این وضعیت نه جنگ تمام‌عیار است و نه صلح پایدار. در این میان، ایران ممکن است برنامه هسته‌ای مخفیانه‌ای را با توجیه حملات اسرائیل پیش ببرد، به‌ویژه اگر ذخایر اورانیوم غنی‌شده‌اش نابود نشود. ترکیبی از این سناریوها نیز ممکن است رخ دهد، یا آتش‌بسی با میانجی‌گری آمریکا به توافقی هسته‌ای بزرگ‌تر منجر شود. اما ایران ممکن است در کوتاه‌مدت تسلیم شود و در بلندمدت با حملات تروریستی انتقام بگیرد، که به درگیری مداوم منجر می‌شود./ منبع