هستهای یا سیاسی؟ پشتپرده فشارهای مداوم اروپا بر تهران
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «هستهای یا سیاسی؟ پشتپرده فشارهای مداوم اروپا بر تهران» در دیپلماسیایرانی منتشر شده است. این یادداشت به بررسی فشارهای تروئیکای اروپایی بر ایران از طریق تهدید به فعالسازی مکانیسم ماشه پرداخته و آن را ابزاری برای اهداف سیاسی فراتر از موضوع هستهای تحلیل میکند. رویکرد اروپا، هماهنگ با سیاستهای آمریکا و اسرائیل، ممکن است به تشدید تنشهای منطقهای منجر شود. در ادامه، چکیده این یادداشت آمده است.
تروئیکای اروپایی (فرانسه، آلمان، انگلیس) در تاریخ هشتم ماه آگوست سال ۲۰۲۵ نامهای رسمی در شورای امنیت ثبت کرد و آن را به دبیرکل سازمان ملل، رئیس دورهای شورای امنیت، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و اعضای شورا ارسال نمود. این نامه با تهدید به فعالسازی مکانیسم ماشه، در صورت عدم دستیابی به راهحل دیپلماتیک تا پایان ماه آگوست سال ۲۰۲۵، به استناد نقض تعهدات برجام از سوی ایران اشاره دارد. اروپا این اقدام را مشروع میداند، اما ایران باتوجه بهعدم اجرای تعهدات اقتصادی برجام، مانند عملیاتیکردن اینستکس، این ادعا را فاقد مشروعیت میداند. این رویکرد اروپا با سیاستهای آمریکا و فشارهای اسرائیل هماهنگ بهنظر میرسد. پس از جنگ دوازدهروزه ایران و اسرائیل، اروپا از حفظ برجام بهسمت تشدید فشارها حرکت کرده است. این تغییر احتمالاً ناشی از تصور تضعیف ایران و تأثیر لابیهای ضدایرانی است که اروپا را به استفاده از مکانیسم ماشه برای کسب امتیازاتی فراتر از موضوع هستهای، مانند برنامه موشکی یا نفوذ منطقهای ایران، سوق داده است. فعالسازی مکانیسم ماشه میتواند برجام را فروپاشیده و تنشهای منطقهای را بدون دستیابی به اهداف اروپا در مهار ایران تشدید کند.
ایران در پاسخ، ترکیبی از مواضع قاطع و دیپلماسی محتاطانه اتخاذ کرده است. سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، این اقدام را پایان نقش اروپا در پرونده هستهای دانسته و بر حفظ حق غنیسازی تأکید کرده است. ایران با حفظ ابهام هستهای، بهویژه پس از حملات به تأسیسات هستهایاش، اهرمهای مذاکراتی خود را تقویت کرده است. با این حال، عدم پذیرش تمدید مهلت مکانیسم ماشه، پرسشهایی درباره راهبردهای بلندمدت ایران ایجاد کرده است. ایران با استدلال حقوقی، اروپا را بهدلیل نقض تعهدات برجام فاقد صلاحیت برای فعالسازی مکانیسم ماشه میداند. تهران با همکاری موردی با آژانس بینالمللی انرژی اتمی و تقویت دیپلماسی با روسیه و چین، تلاش میکند زمان را مدیریت کند. اما نبود پیشرفت در مذاکرات ممکن است به انزوای بیشتر ایران و بازگشت تحریمهای شورای امنیت منجر شود که میتواند موجودیت نظام را تهدید کند.
فعالسازی مکانیسم ماشه میتواند تحریمهای قطعنامه ۱۹۲۹ را احیا کند که شامل محدودیتهای هستهای، اقتصادی، تسلیحاتی و موشکی است. این امر اقتصاد ایران را که تحتفشار تحریمهای ثانویه آمریکا قرار دارد، با چالشهای بیشتری مواجه میکند. با این حال، برخی تحلیلها تأثیر این تحریمها را بیشتر روانی میدانند، زیرا ایران با تحریمهای شدید آمریکا سازگار شده است. از منظر منطقهای، این اقدام میتواند تنشها را بهویژه با توجه به ادعاهای اسرائیل درباره تضعیف پدافند هوایی ایران، افزایش دهد،. ایران با تهدید به خروج از معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای یا افزایش غنیسازی به ۹۰ درصد، آمادگی برای پاسخ قاطع نشان داده است. برای جلوگیری از این سناریو، ایران میتواند با دیپلماسی فعال با اعضای غیردائم شورای امنیت و ائتلاف با روسیه و چین، مانع اجماع برای بازگشت تحریمها شود. پیشنهاد توافق موقت با امتیازات محدود، مشابه تعلیق داوطلبانه غنیسازی در سال ۱۳۸۲، میتواند زمان را برای حفظ دیپلماسی فراهم کند./ منبع
