راهبردهای عملی برای خروج از بنبست مذاکرات هستهای
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «راهبردهای عملی برای خروج از بنبست مذاکرات هستهای» به قلم فریدون علیمازندرانی در دیپلماسی ایرانی منتشر شده است. نویسنده با ارائه مجموعهای از پیشنهادهای اعتمادساز و سازوکارهای فنی- حقوقی، بر نقش کمیتهای بیطرف متشکل از کشورهای ثالث و همکاری شفاف با آژانس بینالمللی انرژی اتمی تأکید میکند تا مسیر بازگشت به مذاکرات و کاهش تنشهای سیاسی-امنیتی هموار شود. این رویکرد با هدف جلوگیری از تشدید بحران و حفظ چارچوب حقوقی برجام طراحی شده است. در ادامه، بهره سخن این یادداشت را میخوانید.
نشست اخیر مذاکرات هستهای میان ایران و سه کشور اروپایی آلمان، انگلیس و فرانسه در ژنو در تاریخ چهارم شهریورماه سال ۱۴۰۴ برابر با روز ۲۶ ماه آگوست سال ۲۰۲۵، بدون نتیجه ملموس و حتی بیانیه پایانی به پایان رسید. نگرانیها از پیامدهای احتمالی این وضعیت، ضرورت اتخاذ تدابیر عملی برای مهار بحران و خروج از بنبست کنونی را آشکار ساخته است. این ابتکارها با هدف صیانت از منافع ملی ایران، بر پایه همکاریهای شفاف و ایجاد اعتماد متقابل با آژانس بینالمللی انرژی اتمی و کشورهای درگیر، طراحی شدهاند. محور نخست، بازگشت تدریجی ایران به چارچوب مذاکرات تحت نظارت کمیتهای بیطرف متشکل از سه کشور منتخب و مورد توافق همه طرفها است. پیشنهاد شده عمان، ژاپن و اسپانیا به این کمیته افزوده شوند؛ کشورهایی با روابط متوازن با ایران و دیگر اعضا که توان تسهیل حل اختلافات را دارند. کارشناسان هستهای این کشورها بههمراه بازرسان آژانس، دادههای فنی را بهطور مشترک بررسی کرده و مانع استفاده سیاسی از آن خواهند شد. محور دوم، ارائه پیشنویس قطعنامهای به شورای امنیت برای محکومیت هرگونه حمله به تأسیسات هستهای صلحآمیز ایران است، بهگونهای که چنین اقداماتی نقض صلح و امنیت بینالمللی تلقی و سازوکار واکنش جمعی و حقوق ایران مشخص شود. محور سوم، اصلاح فرایند گزارشدهی آژانس از طریق بررسی اولیه گزارشهای فنی در کمیته بیطرف و افزودن پیوست توضیحی ایران در صورت بروز اختلاف است که موجب افزایش شفافیت و همکاری خواهد شد. محور چهارم، تأکید بر بیطرفی و پاسخگویی مدیرکل آژانس از طریق ایجاد سازوکار رسمی برای رسیدگی به شکایات و جلوگیری از سیاسیشدن گزارشها است.
در حوزه اقدامات عملی، توافق موقت گامبهگام مطرح شده است که براساس آن، ایران بهطور داوطلبانه غنیسازی را در چارچوبی محدود و موقت متوقف کرده، حضور مرحلهای بازرسان آژانس را بپذیرد و مذاکرات با کمیته بیطرف را تسریع کند، در حالی که سازوکار اسنپ بک تعلیق و روند کاهش تحریمها تسهیل شود. اقدام دیگر، ایمنسازی و پاکسازی تأسیسات آسیبدیده با مشارکت کمیته بیطرف و آژانس است. همچنین برای حل اختلافات احتمالی میان ایران، آژانس یا اعضای برجام، کمیته بیطرف در طول یک تا دو هفته نشست مشترکی با نمایندگان فنی آژانس و اعضای فعلی برجام برگزار کرده و راهحل ارائه دهد، بهگونهای که مانع اقدامات یکجانبه و تشدید تنش شود.
تعهدات پیشنهادی برای طرفهای مختلف شامل خودداری کشورهای اروپایی از فعالسازی سازوکار اسنپ بک و تصویب قطعنامههای جدید تا زمان همکاری ایران با کمیته بیطرف و آژانس؛ پایبندی کشورهای عضو کمیته بیطرف به نقش میانجیگری و حمایت از حقوق هستهای ایران طبق معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای؛ خودداری آمریکا از اعمال تحریمهای جدید یا بازگشت تحریمهای شورای امنیت در صورت پایبندی ایران و تعهد ایران به همکاری سازنده، توقف سطح بالای غنیسازی، باقیماندن در معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای در دوره اعتمادسازی و حل اختلافات پادمانی از طریق سازوکار توافقشده است.
نتایج مورد انتظار این اقدامات شامل کاهش تنش و جلوگیری از مداخله نظامی با اتکا به نظارت مشترک و گزارشهای شفاف؛ بازگشایی مسیر دیپلماسی از طریق نهادینهکردن کانال رسمی بررسی اختلافات و ارائه راهکارهای فنی و سیاسی و تضمین رعایت همزمان حقوق و تعهدات هستهای در چارچوب رژیم پادمان و معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای، با هدف دستیابی به توافقی پایدار برای تأمین منافع ایران و برطرفکردن دغدغههای جامعه بینالمللی است./ منبع
