رقابت سعودی-قطری برای نفوذ در سوریه

در شرایطی که دولت سوریه هنوز در مراحل ابتدایی خود قرار دارد و هویت سیاسی مشخصی ندارد، دو حکومت حوزه خلیج فارس، قطر و عربستان، در تلاشند تا نفوذ خود را در این کشور تثبیت کنند. این رقابت به‌ویژه زمانی که دولت موقت سوریه تحت رهبری احمد الشرع در حال تلاش برای ساختاردهی به دولت است، شدت خواهد یافت.

قطر در تاریخ ۶ آگوست ۲۰۲۳، با امضای یک قرارداد چهار میلیارد دلاری از طریق شرکت UCC Holding برای ساخت یک فرودگاه جدید در دمشق، سرمایه‌گذاری‌های خود را آغاز کرد. این قرارداد یکی از دوازده قرارداد سرمایه‌گذاری خارجی بود که در آن روز امضا شد و در پی آن عربستان سعودی نیز در تاریخ نوزده آگوست۲۰۲۳ یک توافقنامه «ترویج و حمایت از سرمایه‌گذاری» با سوریه امضا کرد. این توافقنامه‌ها شامل پروژه‌هایی در زمینه گردشگری، ساخت مسکن، کارخانه‌ها و آسمان‌خراش‌ها و همچنین توسعه صنایع پزشکی، مخابراتی و سرگرمی بود. در پی این سرمایه‌گذاری‌ها، پروژه‌های امداد انسانی نیز به رهبری ریاض اعلام شد که شامل ۶۱ ابتکار در بخش بهداشت، برنامه‌های توانبخشی، مراقبت از یتیمان و کاروان‌های امدادی بود.

این تعهدات مالی بخشی از تلاش‌های گسترده‌تر بین‌المللی برای بازسازی اقتصاد سوریه است که در نتیجه جنگ داخلی و تحریم‌های بین‌المللی آسیب دیده است. عربستان و قطر همچنین بدهی ۱۵.۵ میلیون دلاری سوریه به بانک جهانی را تسویه کردند تا این بانک بتواند دوباره به سوریه بازگردد و نیازهای توسعه‌ای مردم این کشور را برآورده کند. در کنار این اقدامات، قطر و عربستان حمایت مالی مشترکی را برای کارمندان بخش عمومی سوریه اعلام کردند.

در حالی که قطر و عربستان برای اولویت‌های کوتاه‌مدت همکاری می‌کنند، این همکاری نباید به‌عنوان شراکت دائمی تلقی شود. این دو کشور هرکدام در پی گسترش نفوذ منطقه‌ای خود هستند و اغلب این رقابت به هزینه یکدیگر صورت می‌گیرد. اختلاف اصلی میان آن‌ها بر سر اسلام سیاسی است. قطر به‌طور فعال جنبش‌های اسلامی مانند اخوان‌المسلمین را به‌عنوان بخشی از سیاست خارجی خود ترویج کرده، در حالی‌ که عربستان تحت رهبری محمدبن‌سلمان، اخوان‌المسلمین را تهدیدی برای ثبات کشور خود می‌داند و آن‌ها را به‌دلیل دامن‌زدن به افراط‌گرایی محکوم کرده است.

قطر پس از سرنگونی بشار اسد، به سرعت دوباره ارتباط خود را با دمشق برقرار کرد و با همکاری ترکیه به تقویت دولت جدید سوریه پرداخت. قطر همچنین پروژه‌های زیرساختی در سوریه، به‌ویژه در زمینه بازسازی برق را تأمین مالی کرده و به‌تازگی پروژه‌های عظیم انرژی را با شرکت‌های قطری و ترکیه‌ای آغاز کرده است.

در مقابل، عربستان با حمایت‌های سیاسی کلیدی، از جمله لابی‌گری برای لغو تحریم‌ها علیه سوریه، نقشی حیاتی در حمایت از سوریه ایفا کرده است. ریاض همچنین از یک سوریه مستقل و غیر وابسته به ایران حمایت می‌کند و سرمایه‌گذاری‌هایی برای کاهش نفوذ قطر و ترکیه در این کشور انجام داده است.

در این شرایط، احمد الشرع رئیس موقت سوریه سعی دارد تا با موازنه میان این دو قدرت، بیشترین منافع مالی و سیاسی را به‌دست آورد. او متوجه است که حمایت بیش از حد از یکی از طرفین می‌تواند باعث از دست دادن حمایت طرف دیگر شود./ منبع