عدم حضور ایران در نشست صلح غزه ترامپ نشان‌دهنده کمبود اراده دیپلماتیک تهران است

نشست روز دوشنبه در شهر شرم‌الشیخ مصر، جایی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مراسم امضای توافق آتش‌بس غزه را رهبری کرد، بیشتر بر نمادگرایی تأکید داشت و جزئیات کمی ارائه داد. با این حال، این نشست به‌واقع نقطه عطفی بود. پس از بیش از دو سال جنگ و مرگ ده‌ها هزار نفر از مردان، زنان و کودکان، ترامپ توانست یک آتش‌بس بین اسرائیل و حماس برقرار کند. امید آن است که این آتش‌بس در نهایت زمینه‌ساز یک حل و فصل صلح‌آمیز میان فلسطین و رژیم اسرائیل شود.

علاوه بر کشور میزبان، تعدادی از کشورهای دیگر نیز در این نشست حضور داشتند، از جمله برخی از مقامات عالی‌رتبه. اما دو کشور برای غیبت خود در این نشست قابل توجه بودند: اسرائیل و ایران. با وجود دعوت از سوی عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در این نشست شرکت نکردند و حتی نماینده‌ای نیز نفرستادند. نتانیاهو ابتدا دعوت را پذیرفته بود، اما سپس به‌دلیل تعطیلات یهودی از آن صرف نظر کرد. این تغییر تصمیم باعث گمانه‌زنی‌هایی درباره دلایل آن شد، از جمله مشکلاتی مانند وضعیت وی به‌عنوان یک شخصیت جهانی منزوی و داشتن حکم جلب از دیوان کیفری بین‌المللی، تهدیدات احتمالی برای تحریم برخی کشورها و فشارهای داخلی از راست‌گرایان.

از سوی دیگر، ایران درباره دلایل عدم حضور خود در نشست، صراحت بیشتری داشت. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در پیامی از رئیس‌جمهور مصر به دلیل دعوتش تشکر کرد، اما گفت که نه او و نه رئیس‌جمهور ایران نمی‌توانند با مقامات کشورهایی که به مردم ایران حمله کرده‌اند و همچنان تهدید و تحریم می‌کنند، تعامل داشته باشند. این اشاره واضحی به آمریکا بود، هرچند که عراقچی افزود که تهران از هر ابتکاری که به پایان خونریزی در غزه منجر شود، استقبال می‌کند. عدم حضور ایران در این نشست نشان‌دهنده کمبود اراده دیپلماتیک از سوی این کشور است. این تصمیم فرصتی را برای ایجاد گشایش در روابط ایران و آمریکا از دست داد. این در حالی است که ایران به دلیل موضع حداکثری خود، که خواهان نابودی اسرائیل است، نتوانسته به‌طور مؤثر با دیگر کشورها وارد مذاکره شود. در این زمان که حل مسئله فلسطین بار دیگر به اولویت‌جهانی تبدیل شده، موضع ایران بر اساس این دیدگاه که اسرائیل باید از بین برود، به‌نظر می‌رسد که فرصتی برای تعامل سازنده با دیگر کشورها نمی‌گذارد.

در عین حال، این پرسش که آیا ایران باید به این نشست می‌رفت، همچنان مورد بحث بود. برخی چهره‌های برجسته ایرانی مانند صادق زیباکلام و محمد قوچانی از رهبران اصلاح‌طلب، خواستار استفاده از این فرصت تاریخی برای پایان دادن به انزوای دیپلماتیک ایران شدند. این افراد معتقد بودند که ایران باید از این موقعیت برای بهبود روابط خود با آمریکا بهره‌برداری کند. در نهایت، بسیاری از منتقدان در داخل ایران بر این باور بودند که عدم حضور در این نشست تصمیمی منطقی بود و اقدام ترامپ را تنها یک نمایش سیاسی می‌دانستند. برخی تحلیل‌گران، مانند غلامحسین کرباسچی، به تصمیم ایران برای عدم حضور در نشست اشاره کرده و آن را به‌عنوان تصمیمی عقلانی ارزیابی کردند.

با وجود این، پرسش اصلی همچنان پابرجا است که ایران چگونه باید با آمریکا و ترامپ تعامل کند. ترامپ در سخنرانی خود در کنست اسرائیل خواستار پذیرش حق موجودیت دولت یهود از سوی ایران و پایان حمایت آن از گروه‌های مسلح در سراسر غرب ‌آسیا شد. به‌نظر می‌رسد که موضع ترامپ همچنان تغییر نکرده است، همان‌طور که در گذشته نیز از ایران خواسته بود که در ازای رفع تحریم‌ها، در برنامه هسته‌ای خود تعدیل ایجاد کند. در این شرایط، ایران با توجه به وضعیت اقتصادی نابسامان خود و تهدیدات موجود از سوی اسرائیل، باید تصمیم‌گیری کند که چگونه باید با این چالش‌ها روبه‌رو شود./ منبع