تغییرات در سیاست اسرائیل نسبت به سوریه

در هفت ماهی که از به‌قدرت‌رسیدن احمدالشرع در سوریه گذشته، سیاست اسرائیل در قبال دمشق در سه مرحله دستخوش تغییرات شده است. در مرحله نخست، تل‌آویو رویکردی تهاجمی و نظامی اتخاذ کرد؛ مناطقی در جنوب سوریه را به تصرف درآورد، حملات هوایی گسترده‌ای علیه زیرساخت‌های راهبردی سوریه انجام داد و از گروه‌های اقلیت، به‌ویژه دروزی‌ها، حمایت علنی به ‌عمل آورد. مقامات ارشد اسرائیلی، از جمله گیدئون سعار، وزیر خارجه و یسرائیل کاتس، وزیر دفاع، با ادبیاتی تند، الشرع را «تروریست جهادی از مکتب القاعده» توصیف کردند و سیاست نظامی اسرائیل شامل حضور در مناطق حائل، انجام حملات در اطراف کاخ ریاست‌جمهوری و حملاتی به پایگاه‌های هوایی مانند تی۴ و پالمیرا، پس از تهدید ترکیه به استقرار نظامی در سوریه بود.

در مرحله دوم (از ماه آوریل تا ماه می ۲۰۲۵)، رویکرد اسرائیل تعدیل شد. از شدت حملات کاسته شد و لحن رسمی تل‌آویو نسبت به دمشق نرم‌تر گردید. تماس‌های اولیه بین نمایندگان رسمی دو کشور، با میانجی‌گری امارات، آغاز شد. در همین بازه، گفت‌وگوهایی بین اسرائیل و ترکیه نیز در باکو برگزار شد که به ایجاد سازوکار جلوگیری از درگیری منجر گردید.

در مرحله سوم (ماه می تا ماه جولای ۲۰۲۵)، مذاکرات مستقیم میان اسرائیل و سوریه آغاز شد. پس از سفر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا به ریاض، بحث‌هایی پیرامون پیوستن سوریه به توافق‌های ابراهیم مطرح شد. در دیدار ترامپ و الشرع، ترامپ خواستار عادی‌سازی روابط سوریه با اسرائیل شد. تساحی هنگبی، رئیس شورای امنیت ملی اسرائیل، اعلام کرد که گفت‌وگوهای مستقیم میان تل‌آویو و دمشق، به‌ویژه با شخص الشرع، در جریان است.

در همین زمان، جنگی دوازده‌روزه میان ایران و اسرائیل درگرفت. در این جنگ، دمشق نه‌تنها حملات اسرائیل را محکوم نکرد، بلکه نسبت به عملیات‌های تل‌آویو در خاک سوریه نیز سکوت اختیار کرد. هواپیماهای اسرائیلی آزادانه بر فراز سوریه به‌سوی ایران پرواز کردند و نیروهای پدافند هوایی سوریه تنها موشک‌ها و پهپادهای ورودی به اسرائیل را رهگیری کردند. این رفتار را می‌توان نشانه‌ای از هماهنگی پنهان یا منافع مشترک در راستای تضعیف ایران دانست.

اما تغییر رویکرد اسرائیل تنها به این دلایل نبود. استقبال دولت آمریکا از الشرع و فشار ترامپ برای پایان جنگ غزه نیز تأثیرگذار بود. افزون بر این، تل‌آویو دریافت که تداوم حملات نظامی نه‌تنها فایده‌ای ندارد بلکه به تقویت مخالفان الشرع و احتمال درگیری نظامی بیش‌تر می‌انجامد. تحلیل‌گران معتقدند که تجربه تلخ حمله ۷ اکتبر و تلاش برای جلوگیری از تهدید جدید در مرزهای شمالی، در کنار اعتماد به نفس نظامی پس از موفقیت‌های اخیر اسرائیل در برابر محور مقاومت، عامل شروع رویکرد تهاجمی بود.

با این حال، تغییر سیاست آمریکا، از جمله رفع تحریم‌های اقتصادی علیه سوریه و پیشنهاد ترامپ مبنی بر گنجاندن سوریه در توافق ابراهیم، ادامه سیاست سخت‌گیرانه را برای اسرائیل دشوار ساخت. همچنین، اقدامات مثبت دمشق، مانند بازداشت نیروهای وابسته به حماس و جهاد اسلامی و مقابله با انتقال سلاح برای حزب‌الله، بر احساسات تل‌آویو بی‌تأثیر نبود.

در زمینه مذاکرات، فاصله معناداری در اهداف دو طرف مشهود است. در حالی‌که اسرائیل از «عادی‌سازی» و توافق ابراهیم سخن می‌گوید، سوریه محتاطانه‌تر عمل کرده و هدف خود را به توافق عدم تجاوز و به‌روزرسانی توافق‌های سال ۱۹۷۴ محدود کرده است. به گفته الشرع، شرایط برای عادی‌سازی هنوز مهیا نیست. تحلیل‌گران سوری تأکید دارند که نزدیکی بیش از حد به اسرائیل می‌تواند برای دمشق فاجعه‌بار باشد، مگر آنکه ابتدا مسائلی چون بلندی‌های جولان و روابط اسرائیل با عربستان حل‌وفصل شود.

سیاست‌مداران اسرائیلی همچون سعار نیز تصریح کرده‌اند که پیوستن سوریه به توافق ابراهیم منوط به چشم‌پوشی از ادعای مالکیت بر جولان است؛ چیزی که برای الشرع، با توجه به شکنندگی مشروعیت داخلی‌اش، ممکن نیست. از این رو، احتمال دستیابی به توافق محدود امنیتی و تعویق موضوع جولان به آینده وجود دارد.

از منظر اسرائیل، توافق با سوریه می‌تواند مزایای راهبردی بسیاری به ‌همراه داشته باشد: تثبیت جبهه شمالی، ایجاد سازوکارهای شفاف برای کاهش تنش و تقویت هماهنگی امنیتی علیه محور مقاومت. از سوی دیگر، دمشق نیز می‌تواند از به‌رسمیت‌شناخته‌شدن بین‌المللی، خروج اسرائیل از جنوب سوریه و توقف حملات بهره‌مند شود؛ همچنین، زمینه‌هایی برای همکاری اقتصادی، صادرات گاز و مدیریت منابع آبی فراهم گردد.

با وجود این منافع، خطراتی نیز وجود دارد؛ از جمله سقوط احتمالی حکومت الشرع که می‌تواند توافقات را بی‌اثر کند. مقامات آمریکایی مانند تام باراک نیز نسبت به امنیت الشرع و امکان ترور او توسط افراط‌گرایان هشدار داده‌اند . با وجود بی‌ثباتی سوریه، توافق امنیتی با دمشق می‌تواند فرصتی برای کاهش تهدیدات، تضعیف محور ایران و ارتقاء جایگاه بین‌المللی اسرائیل فراهم کند، مشروط بر آنکه اسرائیل آماده مدیریت ریسک‌های احتمالی باشد و فرآیند اعتمادسازی با حکومت جدید سوریه به‌درستی پیش رود./ منبع