راه تغییر غرب‌آسیا از پایان جنگ می‌گذرد، آیا نتانیاهو آن را می‌پذیرد؟

در دو هفته گذشته، روابط میان کابینه اسرائیل و ارتش این کشور به‌‌طور چشمگیری رو به وخامت گذاشته است. انتقادات وزرای تندرو چون ایتامار بن‌گویر و بتسالل اسموتریچ از عملکرد ایال زامیر، رئیس ستاد ارتش، به‌وضوح نمود یافته و حتی جزئیاتی از جلسات تنش‌آلود در دفتر بنیامین نتانیاهو، از جمله کوبیدن‌های مکرر او بر میز، به بیرون درز کرده است.

مسئله اصلی، در واقع، به حاکمیت نظامی و تصرف کامل غزه باز می‌گردد؛ گزینه‌ای که ارتش اسرائیل، در شرایط فعلی با محدودیت شدید نیرو، با آن موافق نیست. این در حالی است که دولت درصدد تصویب معافیت مذهبیون ارتدوکس از خدمت سربازی است؛ تصمیمی که در بستر چالش‌های امنیتی فزاینده و پس از نزدیک به دو سال جنگ، فشار مضاعفی بر ارتش وارد کرده است.

با این حال، شرکای ائتلافی راست‌گرای نتانیاهو، که برخی از اعضای ساکت‌تر حزب لیکود نیز از آن‌ها حمایت می‌کنند، معتقدند تنها راه تضمین امنیت اسرائیل، باقی‌ماندن در نوار غزه و شکست کامل حماس است. ارتش طرحی تهیه کرده که بر اساس آن، کل جمعیت غزه باید به «منطقه انسانی» در جنوب منتقل شوند. در این روند، نیروهای امنیتی باید عناصر تروریستی را از میان جمعیت در حال جابه‌جایی، شناسایی و حذف کنند؛ اما چگونگی اجرای این بخش از طرح هنوز روشن نیست. بر اساس این طرح، قرار است اداره‌ای در آن منطقه شکل گیرد و باقی غزه در محاصره کامل بماند تا زمینه برای آزادی گروگان‌ها فراهم شود.

اما سؤالات اساسی همچنان بی‌پاسخ‌اند: چه نهادی اداره غزه را بر عهده خواهد گرفت؟ منابع مالی این طرح از کجا تأمین خواهد شد؟ این برنامه پرمخاطره، به جابه‌جایی یک میلیون غیرنظامی از شهر غزه و اردوگاه‌های مرکزی نوار غزه نیاز دارد و در عین حال، جان گروگان‌ها را نیز به خطر می‌اندازد.

ارتش اعلام کرده که اجرای این برنامه غیر عملی است. با این حال، وزیران تندرو به‌جای بررسی کارشناسی این نظر، به رئیس ستاد ارتش حمله کردند؛ شخصی که رهبری ارتش را در شرایط دشوار و با کمبود شدید نیرو بر عهده داشته است. زامیر، مانند اسلاف خود، به‌سرعت درک کرد که در مواجهه با ائتلافی به‌شدت افراطی، اگر حقیقت را صریح به کابینه منتقل نکند، راه دروغ‌هایی باز می‌شود که بعدها پایه سیاست‌گذاری می‌شوند.

نتانیاهو که اکنون در واشنگتن حضور دارد، قرار است روز دوشنبه با دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا، دیدار کند. متحدان او می‌گویند وی به ترامپ خواهد گفت که اسرائیل قصد دارد نوار غزه را تصرف و حماس را به ‌طور کامل نابود کند. این جریان همچنین معتقد است که ادامه جنگ ضروری است و پاسخ اخیر حماس به طرح آتش‌بس، پیامدهای فاجعه‌ باری دارد و باید رد شود.

در همین زمان، نتانیاهو سرانجام به جامعه مرزی نیر عوز در نزدیکی غزه رفت و با بازماندگان کشتار، گروگان‌های آزادشده و خانواده‌های گروگان‌های باقی‌مانده دیدار کرد. او از «غرب‌آسیای جدید» سخن گفت و به ‌نظر می‌رسید که در حال آماده‌سازی زمینه برای توافقی است.

موضع آمریکا نیز روشن است: کاخ سفید خواستار پایان جنگ است. اما مطابق روال همیشگی، نتانیاهو تصمیم نهایی را در آخرین لحظه خواهد گرفت، در حالی که همچنان سعی دارد هم‌ زمان رضایت راست‌گرایان، حماس و دولت ترامپ را جلب کند.

با وجود همه این پیچیدگی‌ها، غرب‌آسیا در آستانه تحولی واقعی قرار دارد. ترامپ مشتاقانه خواهان تحقق این تحول است و بی‌صبرانه آن را دنبال می‌کند. حتی نتانیاهو نیز درک می‌کند که فرصت نادری پیش روی اوست، اما برای رسیدن به آن، باید جنگ پایان یابد.

نتانیاهو که در جلسات، بارها با تاکید بر لزوم نابودی کامل حماس بر میز کوبیده، به‌ گفته برخی خبرنگاران سیاسی، گویی بیش از حد در این ادعا پافشاری می‌کند. او می‌داند که تصرف کامل غزه و جان‌باختن گروگان‌ها، به‌جای پیروزی، می‌تواند به شکست در انتخابات آینده بیانجامد. اکنون که از حمایت کاخ سفید برخوردار است، فرصت دارد منطقه را باز تعریف کند. تصمیم نهایی اما همچنان در دستان اوست./ منبع