واشنگتن و تهران: همگرایی دیپلماسی و زور

ایالات متحده و ایران اکنون بر روی دو ریل موازی حرکت می‌کنند؛ جایی که مسیر دیپلماسی و نمایش نیروی نظامی به‌طور هم‌زمان و با سرعتی برابر پیش می‌رود. هر دو طرف اهداف متفاوتی را دنبال می‌کنند: واشنگتن بر جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای متمرکز است، در حالی که اولویت تهران لغو تحریم‌های اقتصادی است. این تضاد بنیادین منافع، مأموریت میانجی‌گران عمانی را پیچیده کرده است. در دور دوم گفت‌وگوها در ژنو که هفدهم فوریه برگزار شد، طرفین بر سر یک «چارچوب راهنما» توافق کردند که مسیر را برای بحث درباره مسائل ملموس‌تر در دو هفته آینده هموار می‌کند. این دورِ پیش‌رو بسیار سرنوشت‌ساز خواهد بود و مشخص می‌کند که آیا وضعیت به سمت تنش‌زدایی می‌رود یا تشدید درگیری نظامی.

اظهارات مقامات عالی‌رتبه هر دو کشور ترکیبی دقیق از «دیپلماسی» و «بازدارندگی» است. دونالد ترامپ هم‌زمان با اشاره به استقرار دارایی‌های دریایی عمده آمریکا در منطقه، تأکید کرده که گفتگوها در جریان است. در سوی مقابل، آیت‌الله خامنه‌ای درست در روز مذاکرات لحن تندی اتخاذ کرد و به ناوگان آمریکا هشدار داد که ممکن است «سیلی» سختی دریافت کند. این هم‌زمانیِ لفاظی‌های جنگ‌طلبانه با نرمش دیپلماتیک، فضای چانه‌زنی ویژه‌ای را پشت درهای بسته ایجاد کرده است. هر دو طرف با این راهبرد سیگنال می‌دهند که هزینه شکست بسیار سنگین خواهد بود تا موازنه ریسک را به نفع خود تغییر دهند. تهران امیدوار است با سیاست «لبه پرتگاه»، تقاضای «غنی‌سازی صفر» را به‌عنوان خواسته‌ای غیرمنطقی رد کند و حقوق هسته‌ای خود را تثبیت نماید.

امتیازات احتمالی ایران در یک بسته فنی مرحله‌بندی شده شامل رقیق‌سازی ذخایر اورانیوم، گسترش بازرسی‌ها و نظارت‌های بین‌المللی تعریف شده است. با این حال، شکاف عمیقی باقی مانده است. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، هشدار داده که ایران هنوز به خواسته کلیدی درباره غنی‌سازی پاسخ نداده و زمان زیادی برای ارائه پیشنهاد ندارد. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه نیز با وجود بدبینی تاریخی، اعلام کرده که دولت برای دستیابی به توافق تلاش خواهد کرد. این اظهارات نشان می‌دهد واشنگتن ممکن است به یک توافق موقت رضایت دهد که در آن نظارت بر برنامه هسته‌ای در ازای کاهش تدریجی تحریم‌ها اعمال شود، بدون اینکه چک سفیدی به ایران داده شود.

میانجی‌های عمانی در حال کار در فضای باریک بین این دو سقفِ حداکثری هستند. بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، تأکید کرده که تلاش‌های جدی برای تعریف اصول توافق نهایی در جریان است، اما هنوز کار زیادی باقی مانده و طرفین باید گام‌های بعدی را مشخص کنند. پیامدهای این وضعیت برای منطقه در یک تعادل شکننده قرار دارد. موفقیت در دور بعدی و برداشتن گام‌های فنی شفاف، ریسک‌ها را در خلیج فارس کاهش داده و امنیت تجارت دریایی را تضمین می‌کند. اما شکست مذاکرات احتمال استفاده از ابزارهای سخت را افزایش می‌دهد که تأثیرات مخربی بر امنیت انرژی و قیمت نفت خواهد داشت. مذاکرات دقیقاً طبق طراحی قبلی، زیر سایه سنگین ناوگان‌های جنگی پیش می‌رود./ منبع