چه کسی نخستوزیر بعدی عراق خواهد شد؟
السودانی توازن شکننده قدرت ایران و آمریکا را در عراق حفظ میکند.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «چه کسی نخستوزیر بعدی عراق خواهد شد؟» به قلم علی بیدبو و منتشر شده در اندیشکده تهران، تحولات انتخاباتی و شکافهای درون جریانهای شیعی عراق را در ارتباط با تداوم یا تغییر نخستوزیری محمد شیاع السودانی بررسی میکند. نویسنده با نگاهی تحلیلی به نقش ایران، آمریکا و ائتلافهای داخلی، بقای السودانی را محتملترین گزینه برای حفظ ثبات نسبی بغداد میداند. در ادامه، چکیده این یادداشت آمده است.
با نزدیکشدن به دور تازه انتخابات مجلس عراق، بحث درباره امکان تداوم نخستوزیری محمد شیاع السودانی یا جایگزینی او دوباره در مرکز توجه فضای سیاسی قرار گرفته است. ششمین دوره انتخابات نیز همانند دورههای پیشین با گمانهزنیهای فراوان درباره اختلافات درون جریانهای شیعی، بهویژه در «چارچوب هماهنگی» همراه شده است. طی ماههای گذشته نشانههایی از افزایش شکاف میان رهبران شیعه دیده شد. نوری المالکی، رهبر ائتلاف «دوله القانون»، از نخستین چهرههایی بود که خواهان انتخابات زودهنگام شد و در همان زمان بحثهایی پیرامون کاهش اعتماد به السودانی مطرح شد. هرچه به زمان انتخابات نزدیکتر شد، مواضع رهبران شیعه نسبت به او متناقضتر گردید و بخش قابل توجهی از اعضای چارچوب هماهنگی از تداوم ریاست او بر دولت حمایت نکردند.
اختلافات داخلی در نهایت با بحران شنود و جنگ رسانهای شدت یافت. گزارشهایی درباره نصب دستگاههای شنود در دفاتر سیاسی و انتشار فایلهای صوتی منسوب به السودانی فضا را ملتهب کرد. در یکی از این فایلها از خانهنشین کردن المالکی سخن گفته میشد و کمی بعد نیز فایلی از کارزار انتخاباتی المالکی فاش شد که از تشکیل ارتش سایبری برای حمله تبلیغاتی به السودانی حکایت داشت. این وقایع فضای سیاسی را دو قطبیتر کرد و بیاعتمادی میان جناحها را افزایش داد.
با آغاز رسمی کارزار انتخاباتی، نشانههایی از تعدیل در مواضع درونی چارچوب هماهنگی مشاهده شد. المالکی در اظهاراتی یادآور شد که دولت فعلی در ابتدا موقتی بوده و باید زمینه برگزاری انتخابات زودهنگام را فراهم میکرد، اما در مقابل قیس الخزعلی عملکرد دولت را مثبت خواند و از تلاشهای السودانی برای حفظ ثبات کشور سخن گفت. این تغییر رویکرد حاصل مجموعه عواملی است از جمله؛ اثر مثبت کارزارهای تبلیغاتی و بازخورد افکار عمومی به سود السودانی، حمایت غیرمستقیم آمریکا از او از طریق انتصاب مارک ساوایا بهعنوان نماینده ویژه در امور عراق، تلاش ایران برای حفظ وحدت شیعیان و جلوگیری از شکاف داخلی، حساسیت منطقهای فزاینده میان تهران و واشنگتن نسبت به عراق و نیز شرایط اقتصادی شکننده ناشی از بدهیهای سنگین دولت به بانک مرکزی.
در این شرایط، مقامات ایرانی در پی جلوگیری از ظهور شخصیتی آشکارا ضدایرانی در رأس قدرت هستند و مناسب میدانند نخستوزیر آینده در چارچوبی حداقلی از همکاری امنیتی و منطقهای باقی بماند تا ثبات نسبی کشور آسیب نبیند. در عرصه اقتصادی، دولت کنونی با انتقادهایی جدی روبهرو است؛ بدهیهای فزاینده، احتمال رشد تورم و تأخیر در پرداخت حقوقها از جمله چالشهای مهم محسوب میشوند. پروژههای عمرانی گسترده، هرچند نماد دستاوردهای دولت تلقی میشوند، اما فشار مالی زیادی ایجاد کردهاند و نگرانی از پایداری آنها را بالا بردهاند.
در حوزه سیاست خارجی، السودانی در دوران نخستوزیری خود تلاش کرده میان دو محور قدرت اصلی یعنی ایران و آمریکا توازن ایجاد کند. او ضمن حفظ همکاریهای امنیتی و اقتصادی با غرب، روابط خود را با تهران نیز تقویت کرده و این توازن سبب شده هر دو طرف با وجود بدبینیهای متقابل، بقای او را قابلتحمل بدانند. در آستانه انتخابات آتی، فهرست نامزدهای احتمالی نخستوزیری همچنان محل حدس و گمان رسانههاست، اما تجربه نشان داده تصمیم نهایی معمولاً پس از اعلام نتایج و در مذاکرات پیچیده میان رهبران سیاسی اتخاذ میشود.
در پایان، چشمانداز سیاسی عراق همچنان نشان میدهد که بهرغم فشارهای داخلی و اقتصادی، محمد شیاع السودانی محتملترین گزینه برای نخستوزیری آینده است. او توانسته میان منافع متعارض بازیگران داخلی و خارجی موازنهای نسبی حفظ کند و از حمایت حداقلی جناحهای شیعی برخوردار باشد. ثبات شکننده عراق در گرو دستیابی به اجماع نخبگان سیاسی است؛ اجماعی که هرچند دشوار و زمانبر بهنظر میرسد، اما تنها راه جلوگیری از بیثباتی و حفظ تعادل میان فشارهای داخلی، خواست عمومی و الزامات ژئوپلیتیکی کشور خواهد بود./ منبع
