کانادا از ترامپ متنفر است اما آیا هنوز اف-۳۵ را می‌خرد؟

سبک رهبری صریح و جنجالی دونالد ترامپ، تأثیرات مثبت و منفی آن بر روابط آمریکا با متحدان ناتو را در پی دارد. فشارهای ترامپ برای افزایش بودجه دفاعی ناتو به ۵ درصد تولید ناخالص داخلی، کشورهایی مانند استونی، لیتوانی، بلژیک، و آلمان را به افزایش هزینه‌های نظامی واداشته است. بلژیک حتی به خرید F-35 متعهد شده است. با این حال، کشورهایی مانند پرتغال به این فشارها واکنش منفی نشان داده‌اند و «نونو ملو» -وزیر دفاع این کشور- به‌دلیل نارضایتی از سیاست‌های ترامپ، خرید F-35 را زیر سؤال برده است.

کانادا به‌عنوان نزدیک‌ترین متحد آمریکا در ناتو نیز در حال بازنگری قرارداد خرید ۸۸ فروند F-35A است که در ژانویه ۲۰۲۳ امضا شد. این قرارداد برای جایگزینی ناوگان قدیمی CF-18 هورنت نیروی هوایی سلطنتی کانادا (RCAF) طراحی شده بود، با برنامه تحویل: ۴ فروند در ۲۰۲۶، ۶ فروند در ۲۰۲۷، ۶ فروند در ۲۰۲۸، و باقی‌مانده تا پایان ۲۰۳۲ برای حذف کامل جنگنده‌های  CF-18. هزینه این پروژه ۱۹ میلیارد دلار کانادا (حدود ۱۳.۲ میلیارد دلار آمریکا) برآورد شده است که بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری در نیروی هوایی کانادا در ۳۰ سال اخیر است.

با این حال، تنش‌های سیاسی با ترامپ، به‌ویژه تهدیدات او برای اعمال تعرفه‌های تجاری و اظهارات تحریک‌آمیز درباره تبدیل کانادا به «ایالت پنجاه‌ویکم»، باعث شده دولت لیبرال کانادا به رهبری نخست‌وزیر جدید، مارک کارنی، از مارس ۲۰۲۵ بازنگری قرارداد را آغاز کند. این بازنگری همچنین تحت تأثیر شایعاتی درباره وجود «کلید قطع اضطرای» (Kill Switch) در F-35 است که ادعا می‌کند آمریکا می‌تواند این جنگنده‌ها را از راه دور غیرفعال کند. هر چند کارشناسان این نگرانی‌ها را کم‌اهمیت جلوه داده‌اند، اما همچنان بر فضای سیاسی تأثیر گذاشته است.

بیل بلر -وزیر دفاع کانادا- در مارس ۲۰۲۵ اعلام کرد که دولت در حال بررسی جایگزین‌هایی مانند جت گریپن ساخت شرکت ساب سوئد است که پیشنهاد مونتاژ در کانادا و انتقال مالکیت معنوی را داده است. با این حال، کانادا برای ۱۶ فروند اول تعهد مالی داده است و تحویل آن‌ها از ۲۰۲۶ آغاز می‌شود، بنابراین هر گونه خروج از قرارداد احتمالاً تنها ۷۲ فروند باقی‌مانده را شامل خواهد شد.

«استیو بالستریری» -تحلیلگر نظامی- تأکید می‌کند که کنار گذاشتن F-35 از نظر حقوقی دشوار و از نظر استراتژیک نادرست است، زیرا این جنگنده قابلیت‌های نسل پنجمی بی‌نظیری مانند پنهان‌کاری، ادغام حسگرها، و هماهنگی با «فرماندهی دفاع هوافضای آمریکای شمالی» (NORAD) را ارائه می‌دهد. «بیلی فلین» -خلبان آزمایشی سابق F-35 و افسر بازنشسته RCAF- نیز با لغو قرارداد به دلایل سیاسی مخالف است و معتقد است کارنی با توجه به تخصص اقتصادی‌اش، مزایای اقتصادی و فنی F-35 را درک خواهد کرد و قرارداد را حفظ می‌کند. او پیش‌بینی می‌کند بازنگری‌ها به تأیید ادامه قرارداد منجر خواهد شد.

با وجود نارضایتی کانادا از سیاست‌های ترامپ، به‌نظر می‌رسد این کشور به دلایل زیر به خرید F-35 ادامه دهد:

• تعهدات حقوقی: کانادا برای ۱۶ فروند اول پول پرداخت کرده و فسخ قرارداد ممکن است جریمه‌های مالی به همراه داشته باشد.
• نیاز استراتژیک: F-35 برای هماهنگی با نوراد و ناتو حیاتی است، و جایگزین‌هایی مانند گریپن ممکن است چالش‌های لجستیکی و قابلیت همکاری ایجاد کنند.
• مزایای اقتصادی: این قرارداد سالانه ۴۲۵ میلیون دلار کانادا به اقتصاد این کشور تزریق می‌کند و حدود ۳,۳۰۰ شغل ایجاد می‌کند.
• واقع‌گرایی سیاسی: کارنی احتمالاً از تصمیم‌گیری احساسی اجتناب خواهد کرد و به توصیه کارشناسان نظامی و اقتصادی پایبند می‌ماند.

با این حال، بازنگری ممکن است به کاهش تعداد جنگنده‌ها یا ترکیب ناوگان با جت‌های دیگر منجر شود، هرچند این گزینه به دلیل هزینه‌های اضافی (مانند زنجیره تأمین و آموزش جداگانه) بعید است. در نهایت، به‌نظر می‌رسد کانادا با وجود تنش‌ها با ترامپ، به‌دلیل ملاحظات استراتژیک، اقتصادی و حقوقی، قرارداد F-35 را حفظ کند، همان‌طور که فلین پیش‌بینی کرده است. منبع