ترس از بحران تازه پناهجویان در خاورمیانه

اخیراً گزارش‌ها حاکی از آن است که رئیس‌جمهور آمریکا ممکن است حملات گسترده‌تری علیه ایران در نظر داشته باشد که می‌تواند مشابه عملیات پهپادی علیه ژنرال قاسم سلیمانی یا بمباران تأسیسات هسته‌ای فردو باشد، اما احتمال دارد پیامدهای گسترده‌تری نیز به همراه داشته باشد و در برخی محافل خواستار ضربات مستمر یا حتی مشارکت در عملیات زمینی باشند. چنین اقداماتی می‌تواند بحران پناهجویی جدیدی ایجاد کند؛ تجربه‌های اخیر در غرب آسیا نشان داده است که درگیری‌های منطقه‌ای همواره باعث جابه‌جایی جمعیت‌ها و بحران‌های انسانی گسترده شده‌اند. سوریه پس از سال‌ها درگیری داخلی به‌تدریج در حال تثبیت است، اما بحران پناهجویان ناشی از جنگ داخلی آن، سیاست‌های اروپا را به‌شدت تحت تاثیر قرار داد و نظم سیاسی پس از جنگ جهانی را در این قاره تقریباً نابود کرد. وضعیت لیبی نامساعدتر بود و هیچ‌یک از گروه‌های مسلح نتوانستند بر قلمرویی مستقر و باثبات حکومت کنند، که به ادامه بی‌ثباتی انجامید. بزرگ‌ترین نمونه اما عراق است؛ تهاجم سال ۲۰۰۳ باعث نابودی برخی از قدیمی‌ترین جوامع مسیحی غرب آسیا و ایجاد بحران پناهجویی میلیون‌ها نفر شد که تنها پس از شکست داعش تا حدی فروکش کرد.

ایران شرایط متفاوتی دارد و بزرگ‌ترین تفاوت آن جمعیت حدود ۹۰ میلیون نفری این کشور است که از جمعیت سوریه، لیبی و عراق بیشتر است. حتی اگر سناریوی مشابه بحران سوریه به‌طور کامل رخ ندهد، احتمال ایجاد پناهجویان بسیار زیاد است. بحران احتمالی ایران تنها مسئله تعداد افراد نیست، بلکه ظرفیت و تمایل کشورها برای پذیرش، حمایت مالی و تأمین نیازهای این جمعیت نیز اهمیت دارد. کشورهای غرب آسیا به‌طور کلی تمایلی به مشارکت در اقدامات آمریکا علیه ایران ندارند و پذیرش میلیون‌ها پناهجو از این کشور، بدون شک با مقاومت روبه‌رو خواهد شد. علاوه بر این، ایران خود میزبان پناهجویانی از جنگ‌های پیشین غرب آسیا است و تمامی این جمعیت‌ها باید جایی برای زندگی داشته باشند، بنابراین هرچه شرایط کشورها نامساعدتر شود، مهاجرت از گزینه‌های متعدد به تنها گزینه تبدیل خواهد شد.

کشورهایی مانند پاکستان و ترکیه ممکن است بخشی از بار پذیرش پناهجویان را بر دوش بگیرند، اما همانند بحران‌های پیشین، اروپا با توجه به نزدیکی جغرافیایی، بخش عمده‌ای از این جمعیت را خواهد پذیرفت و این بیش از میزان مواجهه مستقیم آمریکا است. بنابراین، خواست برای تغییر حکومت آسان‌تر به‌نظر می‌رسد، چرا که آمریکایی‌ها نسبت به پیامدهای مستقیم کمتر در معرض تأثیر هستند و اروپایی‌ها نیز با شرایط مشابه مواجه‌اند، زیرا ریسک مالی مستقیم کمتری متحمل می‌شوند. از منظر سیاسی، بحران پناهجویان دیگر مانند دوران آغاز بهار عربی حساسیت ایجاد نمی‌کند و حتی در انتخابات امسال اروپا، مهاجرت موضوعی داغ است بدون آنکه بحران تازه‌ای از ایران رخ دهد. پیامدهای سیاسی و اجتماعی چنین بحران احتمالی می‌تواند در آگاهی عمومی و نگرش‌های انتخاباتی تاثیرگذار باشد و دولت‌ها باید پیش از ایجاد این وضعیت، پیامدهای آن را در نظر بگیرند./ منبع