دلار شاید افت کرده باشد اما همچنان در صدر است

در سال گذشته، اقتصاد آمریکا با عملکرد قوی نسبت به سایر اقتصادهای بزرگ، جایگاه خود را به‌عنوان پناهگاه سرمایه‌گذاری بین‌المللی تثبیت کرد. افزایش حدود ۱۰ درصدی ارزش دلار در پاییز ۲۰۲۴، همراه با عملکرد خوب بازار کار و کاهش تدریجی تورم به‌سمت هدف ۲ درصدی فدرال رزرو، این موقعیت را تقویت کرد. با این حال، اعلام «روز رهایی» توسط دونالد ترامپ در ۲ آوریل ۲۰۲۵، که شامل اعمال تعرفه‌های گسترده بر همه شرکای تجاری آمریکا بود، تجارت جهانی و بازارهای مالی را مختل کرد. اگرچه برخی تعرفه‌ها کاهش یافته یا متوقف شده‌اند، اما عدم اطمینان ایجادشده، چشم‌انداز رشد اقتصادی آمریکا را برای سال جاری تضعیف کرده است. این امر احتمال کاهش نرخ بهره توسط فدرال رزرو برای حمایت از اقتصاد را افزایش داده و ارزش دلار را به سطح پیش از افزایش در سپتامبر ۲۰۲۴ بازگردانده است.

این تحولات پرسش‌هایی درباره نقش تاریخی دلار به‌عنوان پناهگاه امن سرمایه‌گذاری ایجاد کرده است. در دو دهه گذشته، در زمان بحران‌های اقتصادی و مالی، سرمایه‌گذاران جهانی به سمت اوراق خزانه‌داری آمریکا هجوم می‌بردند، که به‌دلیل ثبات اقتصاد آمریکا و نقدشوندگی بالای این اوراق، دارایی امن تلقی می‌شدند. این تقاضا قیمت اوراق را بالا برده و نرخ بهره آنها را کاهش می‌داد، که به‌نفع دولت و خانوارهای آمریکایی برای استقراض ارزان‌تر بود. اما پس از اعلام تعرفه‌ها، سرمایه‌گذاران به‌جای اوراق خزانه‌داری، به‌سمت گزینه‌هایی مانند اوراق دولتی ژاپن و طلا روی آوردند. برخلاف گذشته، نرخ بهره بلندمدت آمریکا، به‌ویژه بازده اوراق خزانه ده‌ساله، افزایش یافت و ارزش دلار در برابر سایر ارزها کاهش یافت.

سیاست‌های اقتصادی‌ترامپ، حمله به استقلال فدرال رزرو، و تضعیف حاکمیت قانون در آمریکا، نه‌تنها قدرت دلار در بازارهای ارزی، بلکه چارچوب نهادی پشتیبان تسلط بلندمدت آن را به خطر انداخته است. فشارهای‌ترامپ بر فدرال رزرو برای کاهش نرخ بهره و احتمال انتصاب مقامات همسو با سیاست‌های او، توانایی این نهاد برای حفظ تورم پایین و اشتغال را تهدید می‌کند، که اعتماد سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی به ارزش بلندمدت دلار را کاهش می‌دهد. پیشنهاد او برای همکاری با دیگر کشورها جهت تضعیف دلار به منظور تقویت صادرات آمریکا، این خطر را تشدید می‌کند.

با این حال، برکناری دلار از جایگاه برتر بعید به‌نظر می‌رسد، زیرا سایر کشورها آمادگی جایگزینی آن را ندارند. دارایی‌های سرمایه‌گذاری در اقتصادهای بزرگ مانند چین، ژاپن و منطقه یورو به‌دلیل چشم‌انداز رشد ضعیف یا بی‌ثباتی سیاسی، جذابیت کمتری دارند. در چین، محدودیت‌های جابه‌جایی سرمایه، عدم استقلال بانک مرکزی، و تسلط حزب کمونیست بر نظام اقتصادی و سیاسی، اعتماد سرمایه‌گذاران را تضعیف کرده است. منطقه یورو نیز با بی‌ثباتی سیاسی ناشی از گرایش‌های پوپولیستی و کسری بودجه رو به رشد مواجه است. بازار اوراق دولتی ژاپن، هرچند عمیق و امن، به دلیل رشد اقتصادی ضعیف گزینه‌ای محدود است.

گرایش اخیر سرمایه‌گذاران به دارایی‌های غیرآمریکایی ممکن است ناشی از عوامل فنی و اقتصاد کلان باشد. اعلام تعرفه‌ها پیش‌بینی‌های رشد و نرخ بهره آمریکا را تغییر داد و صندوق‌های سرمایه‌گذاری را وادار کرد تا شرط‌بندی‌های پرریسک خود روی اوراق خزانه را بفروشند. افزایش بدهی فدرال آمریکا و تأثیر تورمی تعرفه‌ها، نرخ بهره استقراض دولتی را بالا برده است. همچنین، سرمایه‌گذاران خارجی، چه خصوصی و چه دولتی (مانند بانک‌های مرکزی و صندوق‌های ثروت ملی)، به‌دلیل ریسک‌های اقتصادی، مالی و ژئوپلیتیکی ناشی از سیاست‌های‌ترامپ، به‌دنبال تنوع‌بخشی به سبد سهام خود هستند. اما محدودیت‌های عمق و نقدشوندگی بازارهای مالی سایر کشورها، توانایی آنها برای جذب سرمایه‌های کلان را کاهش می‌دهد.

فناوری‌های جدید که سیستم‌های پرداخت بین‌المللی را به هم متصل می‌کنند و تمایل سرمایه‌گذاران به تنوع‌بخشی، ممکن است نقش دلار به‌عنوان ارز پرداخت بین‌المللی را تضعیف کند، اما شواهد کمی برای این تغییر وجود دارد. دلار همچنان برتری گسترده‌ای نسبت به سایر ارزها دارد. با این حال، تاریخ نشان می‌دهد که تغییرات در قدرت مالی و ارزی یک کشور می‌تواند به‌تدریج انباشته شده و به تغییر ناگهانی منجر شود. آسیب‌های واردشده توسط‌ترامپ به چارچوب نهادی آمریکا، از جمله استقلال فدرال رزرو، می‌تواند دولت‌ها و بانک‌های مرکزی خارجی را به کاهش وابستگی به دلار به‌عنوان ارز پرداخت و ذخیره ترغیب کند. اما ضعف‌های اقتصادی، سیاسی و نهادی در سایر نقاط جهان، از جمله چین و یورو، دلار را در صدر نگه داشته است. این تسلط بیشتر به دلیل نبود جایگزین‌های قوی است تا برتری ذاتی آمریکا. /منبع