دوران ترامپ می‌تواند پایان ایدئولوژی در روابط آمریکا و چین را رقم بزند

تئوری همگرایی از دیرباز آرزوی غرب برای غالب کردن ارزش‌های لیبرال دموکراسی بوده است؛ این تئوری بر این باور بود که جوامع با صنعتی‌شدن به‌تدریج به لحاظ ساختار اجتماعی، شیوه زندگی و فرهنگ به هم شبیه می‌شوند. اما این نظریه واقعیات پیچیده تحول اجتماعی و بافت تاریخی و فرهنگی جوامع مختلف را نادیده می‌گیرد و قدرت تحمیل ساختارهای غربی به کشورهای غیرغربی را بیش از حد براورد می‌کند. نمونه قابل توجه، برخورد دولت جو بایدن با چین بود که سیاست‌هایش را با استناد به «عدم همگرایی» چین توجیه کرد و نتوانست بپذیرد که مسیر توسعه چین لزوماً نباید شبیه غرب باشد.

در ماه‌های اخیر اما «همگرایی معکوس» با بازگشت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، آغاز شده که بر عکس تئوری همگرایی، به نزدیک‌شدن رویکرد آمریکا به نگاه چین در مورد مشروعیت سیاسی و روابط بین‌الملل اشاره دارد. این رویکرد جدید آمریکا دیگر مبتنی بر صدور دموکراسی لیبرال و برتری اخلاقی غرب نیست؛ بلکه با کنار گذاشتن ایدئولوژی و تمرکز بر اثربخشی حکمرانی برای رفاه عمومی، هر دو کشور پایه مشروعیت را خدمت به مردم می‌دانند.

سیاست «عقل سلیم» ترامپ باعث شده است که وابستگی آمریکا به ابزارهای دیپلماتیک متعارف کاهش یابد و به دیپلماسی اجلاس‌های سرنوشت‌ساز و مذاکره مستقیم روی آورد. به همین دلیل، سبک تصمیم‌گیری ترامپ برای رهبران چین و روسیه قابل فهم‌تر است و فضا برای توافق‌های تازه‌ای با پکن باز شده است. هرچند تاثیر واقعی ترامپ در حوزه چین تاکنون محدود بوده، اما ظرفیت قابل توجهی برای تحول مسائل حساسی مانند تنگه تایوان بروز کرده است.

برخی روند فعلی را به راهبرد معروف «مثلث‌سازی» نیکسون شباهت داده‌اند، ماهیت روابط راهبردی مسکو-پکن بسیار مستحکم‌تر از آن‌ است که با فشار واشنگتن تضعیف شود. در واقع، نقطه عطف فعلی در روابط آمریکا و چین توجه بیشتر به مشروعیت سیاسی داخلی و رفاه مردمی است، نه تعریف ایدئولوژیک قدرت.

در این چهارچوب، نگرانی اصلی پکن از سیاست‌های واشنگتن نه رقابت، بلکه تردید آمریکا در پذیرش مشروعیت نظام سیاسی چین و تمایل به تغییر حکومت است. کنار گذاشتن ایدئولوژی و رها کردن رویکرد جنگ سرد از طرف ترامپ، می‌تواند فرصت بزرگی برای تنش‌زدایی و پیشرفت عملی در روابط دوجانبه باشد. چین در ابتدای سال جاری آمادگی خود را برای بدترین سناریو‌ها در روابط با آمریکا اعلام کرده بود، اما مشاهده رویکرد جدید واشنگتن زمینه‌ای برای بازاندیشی و تعامل مبتنی بر احترام متقابل و صداقت فراهم کرده است.

دور دوم ریاست‌جمهوری ترامپ با خروج تدریجی جناح‌های تندرو و ایدئولوگ از ساختار سیاست خارجی آمریکا همراه شده و این تحول می‌تواند زمینه‌ای برای نزدیک شدن ذهنیت دو کشور و کاهش تنش‌های نظامی و سیاسی در مناطق حساس جهان باشد./ منبع