چرا مذاکرات هسته‌ای با روسیه ارزشش را دارد

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در روز ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۵، طی سخنرانی خود در کرملین، آمادگی روسیه را برای حفظ محدودیت‌های کمّی اصلی پیمان «استارت نو» به‌مدت یک سال پس از ۵ فوریه ۲۰۲۶ اعلام کرد. او هدف را «جلوگیری از ظهور یک مسابقه تسلیحاتی راهبردی جدید» دانست و این اقدام را مشروط به خودداری آمریکا از انجام اقداماتی که توازن بازدارندگی موجود را برهم می‌زند، دانست. کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، در همان روز این پیشنهاد را «خوب» توصیف کرد. یک روز بعد، پرزیدنت ترامپ در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل، بدون اشاره مستقیم به پیشنهاد پوتین، بر لزوم توقف توسعه تسلیحات هسته‌ای بسیار قدرتمند تأکید کرد، زیرا استفاده از آنها می‌تواند جهان را به‌پایان برساند. این آغاز پاسخ ترامپ بوده و مذاکرات جدی برای تمدید محدودیت‌های استارت نو بر کلاهک‌های هسته‌ای مستقر و سامانه‌های پرتاب، به‌زودی آغاز شود.

پوتین در طرح درخواست تمدید، به طرح‌های آمریکا برای گسترش مؤلفه‌های راهبردی سیستم دفاع موشکی، از جمله آماده‌سازی برای استقرار سامانه‌های رهگیر در فضا، که آن را با عنوان «گنبد طلایی» ترامپ توصیف نمود، اشاره کرد. او هشدار داد که اجرای عملی چنین اقدامات بی‌ثبات‌کننده‌ای می‌تواند تلاش‌ها برای حفظ وضعیت موجود را خنثی کند. این وضعیت یادآور سال ۱۹۸۴ است، زمانی که رونالد ریگان ابتکار دفاع راهبردی (SDI) را آغاز کرد که اعتراض مسکو را در پی داشت، اما سه سال بعد به امضای پیمان نیروهای هسته‌ای میان‌برد (۱۹۸۷) منجر شد. آن زمان این اعتقاد وجود داشت که میخائیل گورباچف به‌دلیل عدم توانایی روسیه برای همسویی با هزینه‌های دفاع موشکی فضایی آمریکا، به‌دنبال مذاکرات بود. امروز نیزپوتین، در مواجهه با ادامه جنگ در اوکراین، توانایی مالی برای ورود به رقابت دفاع موشکی فضایی با آمریکا را ندارد، هرچند که ترامپ هنوز به این واقعیت پی نبرده است.

جنگ اوکراین به‌شدت بر اقتصاد روسیه فشار می‌آورد. دولت روسیه قصد دارد مالیات بر ارزش افزوده (VAT) را ۲ درصد افزایش داده و به ۲۲ درصد برساند تا کسری بودجه در حال رشد را جبران کند. کسری بودجه روسیه در دوره ژانویه تا جولای ۲۰۲۵ به ۴.۹ تریلیون روبل (برابر با ۵۸ میلیارد دلار) افزایش یافت؛ در حالی که این رقم در سال قبل ۱.۱ تریلیون روبل (برابر با سیزده میلیارد دلار) بود. روسیه همچنین پیش‌بینی کسری بودجه سال ۲۰۲۵ خود را از ۱.۷ درصد به ۲.۶ درصد تولید ناخالص داخلی افزایش داده است. علاوه بر این، درآمدهای نفت و گاز روسیه ۱۹ درصد کاهش یافته است که بخشی از آن به‌دلیل از دست دادن بخش عمده فروش گاز طبیعی به اروپاست. در داخل، تورم حدود ۸ درصد است و حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌های نفت، باعث افزایش قیمت عمده بنزین شده است.

ترامپ علاوه بر مشکلات فوری مانند خطر تعطیلی دولت، با مشکلات جدی در زمینه هزینه‌های تسلیحات هسته‌ای و مسائل فنی در طرح «گنبد طلایی» خود مواجه است. برای مثال، دفتر پاسخگویی دولت (GAO) در ۱۸ سپتامبر گزارش داد که تأسیسات مدرن‌شده فرآوری اورانیوم در اوک ریج تنسی که قرار بود در سال ۲۰۲۶ عملیاتی شود، تا قبل از سال ۲۰۳۴ آماده نخواهد شد و هزینه آن از ۶.۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۸ به ۱۰ میلیارد و ۳۵۰ میلیون دلار افزایش یافته است. همزمان، آمریکا در حال مدرن‌سازی سه سیستم اصلی پرتاب هسته‌ای راهبردی خود است که پیش‌بینی می‌شود طی ۱۰ سال آینده نزدیک به ۹۴۶ میلیارد دلار هزینه در بر داشته باشد. این برنامه با مشکلات جدی روبه‌رو است: زیردریایی‌های هسته‌ای کلاس «کلمبیا» حدود یک سال از برنامه عقب هستند، و از آن جدی‌تر، برنامه جایگزینی ۴۵۰ موشک بالستیک قاره‌پیما (ICBM) مینت‌من-۳ با سامانه «سنتینل» با تأخیر چند ساله و هزینه‌ای بیش از ۱۴۰ میلیارد دلار مواجه شده است. این تأخیر نیروی هوایی را مجبور می‌کند تا سال‌ها سامانه قدیمی مینت‌من-۳ را نگهداری کند. علاوه بر این، در مورد امکان‌پذیری طرح فضایی «گنبد طلایی» ترامپ نیز تردیدهای جدی وجود دارد. به‌گفته کارشناسان، برای دستیابی به مقیاس حفاظتی مورد نظر ترامپ، این طرح طی بیست سال آینده به تریلیون‌ها دلار هزینه خواهد رسید. ترامپ، درست مانند پوتین، انگیزه مالی قوی برای تمدید پیمان استارت نو دارد./ منبع