چالش پوتین برای ترامپ در لهستان

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، پس از دیدار رسمی خود با دونالد ترامپ در آلاسکا، حملات به اوکراین و تحریکات در جناح شرقی ناتو را شدت بخشید. ورود پهپادهای جنگی روسیه به لهستان، چالشی بی‌سابقه برای ناتو ایجاد کرد، زیرا برای نخستین‌بار در تاریخ این پیمان، یکی از اعضا مستقیماً مورد حمله رقیب قرار گرفت. در این حادثه، نوزده پهپاد از خاک بلاروس وارد لهستان شدند و گرچه تلفات انسانی در پی نداشت، یک خانه ویران شد. ابهام درباره ماهیت پهپادها باعث شد برخی در تعریف این رخداد به‌عنوان «تهاجم» تردید کنند، در حالی‌که نقش پهپادها در جنگ‌های امروزی اساسی است.

جنگ‌های امروز بدون اعلان رسمی آغاز می‌شوند و حتی تجاوز آشکار نیز به نامی دیگر خوانده می‌شود. پوتین جنگ اوکراین را «عملیات ویژه نظامی» معرفی کرده و از سال ۲۰۱۴ با شیوه‌هایی چون اعزام «مردان سبز کوچک» بدون نشان رسمی، تعریفی مبهم و خاکستری از تهاجم ساخته است. این وضعیت پرسش‌هایی را درباره ماده پنج پیمان آتلانتیک شمالی ایجاد می‌کند؛ ماده‌ای که دفاع جمعی اعضا را تضمین می‌کند اما مشخص نکرده چه نوع حمله‌ای می‌تواند آن را فعال سازد. دامنه واکنش‌ها می‌تواند از یک یادداشت اعتراضی تا بسیج نظامی گسترده باشد و همین امر موجب اختلاف برداشت میان اعضا می‌شود.

حادثه پهپادی همزمان با آغاز رزمایش دوسالانه روسیه و بلاروس موسوم به «زاپاد» رخ داد؛ رزمایشی که در گذشته نیز مقدمه چندین حمله نظامی روسیه به همسایگانش بوده است. با این حال، این اقدام برای لهستان غیرمنتظره بود. واکنش بازار سهام ورشو، که کمتر از ۱ درصد افت کرد و سخنان دونالد توسک مبنی بر اینکه «دلیلی برای تصور خطر جنگ وجود ندارد» نشان می‌دهد جامعه و سیاست‌مداران لهستان هنوز احتمال رویارویی مستقیم با روسیه را جدی نمی‌دانند. وزارت خارجه لهستان تنها یک یادداشت اعتراضی به سفارت روسیه تسلیم کرد.

با این وجود، این حمله متوجه کل قلمرو ناتو و اتحادیه اروپا بود. جنگنده‌های اف-۳۵ هلندی، با پشتیبانی یک هواپیمای تانکر ایتالیایی، برای مقابله با تهدید برخاستند؛ جنگنده‌های اف-۱۶ لهستانی و هواپیماهای آواکس نیز فعال شدند و سامانه‌های پاتریوت آلمانی در شرق لهستان در آماده‌باش قرار گرفتند. اورزولا فون ‌در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، در سخنرانی خود در مجلس اروپا به این حمله اشاره کرد و وعده ۶ میلیارد یورو برای ایجاد «دیوار ضدپهپاد» و ۱۵۰ میلیارد یورو در قالب برنامه تسلیحاتی SAFE داد که ۴۷ میلیارد آن به لهستان می‌رسد.

لهستان همچنین ماده ۴ ناتو را فعال و نشست اضطراری شورای آتلانتیک شمالی را درخواست کرد. این حمله در داخل لهستان نیز به آزمونی برای وحدت رهبری بدل شد. ترامپ و کارول ناوروکی، رئیس‌جمهور لهستان، کوشیدند دولت توسک را از گفت‌وگوهای کاخ سفید کنار بگذارند، اما قانون لهستان سیاست خارجی را در اختیار دولت می‌داند. رادوسلاو سیکورسکی، وزیر خارجه، ضمن مشورت با اوکراین احتمال سرنگونی موشک‌ها و پهپادهای روسی بر فراز خاک اوکراین را مطرح کرد؛ اقدامی که اگر تحقق یابد، نخستین مداخله مستقیم غرب در حفاظت از آسمان اوکراین خواهد بود.

در کنار حمله پهپادی، کارزار گسترده اطلاعات نادرست روسیه علیه افکار عمومی لهستان آغاز شد تا این تصور القا شود که «اوکراین، لهستان را به جنگ می‌کشاند». این تهدید حتی خطرناک‌تر از حمله پهپادی است، زیرا اتحاد ورشو و کی‌یف مانع اصلی تغییر مرزها توسط روسیه در اروپای شرقی است.

در سطح بین‌المللی، واکنش اروپا سریع و متحد بود. فرانسه جنگنده‌های رافال، جمهوری چک واحدی متشکل از صد سرباز و هلند دو سامانه پاتریوت، یک سامانه ناسامز و سی‌صد سرباز اعزام کردند؛ آلمان، انگلیس و سوئد نیز حمایت مشابهی وعده دادند. در مقابل، سکوت و بی‌عملی آمریکا چشمگیر بود. پوتین با این اقدامات نه‌تنها توان دفاعی لهستان و انسجام غرب، بلکه بیش از همه، جایگاه ترامپ و میزان تمایل او به مقابله با روسیه را می‌آزماید./ منبع