چگونه ایران، آمریکا و خلیج فارس می‌توانند توافقی پایدار بسازند

توافق ایران و آمریکا تنها با تضمین امنیت خلیج فارس و اجرای تعهدات دوام خواهد آورد.

به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «چگونه ایران، آمریکا و خلیج فارس می‌توانند توافقی پایدار بسازند» نوشته حسن المصطفی (Hassan Al-Mustafa) و منتشرشده در عرب نیوز (Arab News)، با بررسی الزامات تثبیت توافق میان تهران و واشنگتن، بر نقش کشورهای حوزه خلیج فارس، امنیت تنگه هرمز و ایجاد سازوکارهای سیاسی، امنیتی و اقتصادی برای جلوگیری از بازگشت تنش‌ها تأکید دارد. در ادامه، چکیده این مطلب آمده است.

پس از توافق میان آمریکا و ایران برای توقف عملیات نظامی و آغاز مذاکرات گسترده‌تر، مسئله اصلی نه امضای توافق، بلکه ایجاد ساختاری است که بتواند آن را در برابر بحران‌های آینده حفظ کند. از نگاه کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، هر توافقی میان تهران و واشنگتن زمانی معنا دارد که امنیت منطقه، آزادی کشتیرانی و منافع کشورهای همسایه ایران را تضمین کند.

عربستان در واکنش به این روند، بر اهمیت بازگشت امنیت کامل به تنگه هرمز تأکید کرده است؛ زیرا این گذرگاه نه تنها برای اقتصاد منطقه، بلکه برای بازار انرژی جهان اهمیت حیاتی دارد. نگرانی اصلی کشورهای حوزه خلیج فارس این است که توافق میان ایران و آمریکا به یک تفاهم محدود دوجانبه تبدیل شود و مسائل امنیتی گسترده‌تر منطقه را نادیده بگیرد.

کشورهای عربی حوزه خلیج فارس در جریان جنگ اخیر تلاش کردند از ورود مستقیم به درگیری پرهیز و مسیر دیپلماسی را دنبال کنند. با این حال، انتظار دارند ایران نیز روابط خود را بر پایه حسن همجواری، احترام به حاکمیت کشورها و کاهش حمایت از گروه‌های مسلح منطقه‌ای تنظیم کند. از این منظر، آتش‌بس زمانی پایدار خواهد بود که ریشه‌های اصلی اختلافات مورد توجه قرار گیرد.

یکی از مهم‌ترین موضوعات، وضعیت تنگه هرمز است. هرگونه توافق پایدار باید آزادی کامل عبور کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها را تضمین کند و مانع تبدیل این مسیر حیاتی به ابزار فشار سیاسی شود. در مقابل، ایران می‌تواند این روند را به‌عنوان پذیرش نقش جغرافیایی خود در منطقه و تضمین حقوقش در چارچوب قوانین بین‌المللی معرفی کند.

موضوع دیگر، ارتباط میان کاهش تحریم‌ها و رفتارهای قابل سنجش ایران است. کاهش محدودیت‌های اقتصادی و افزایش دسترسی ایران به منابع مالی باید مرحله‌ای باشد و در برابر اقداماتی مشخص در حوزه هسته‌ای و امنیت منطقه‌ای قرار گیرد. چنین سازوکاری می‌تواند انگیزه‌ای برای پایبندی همه طرف‌ها ایجاد کند.

در حوزه هسته‌ای نیز کنترل ذخایر اورانیوم غنی‌شده و ایجاد نظارت‌های منظم بین‌المللی اهمیت زیادی دارد. هدف اصلی باید حفظ امکان استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای و هم‌زمان جلوگیری از حرکت به سمت ساخت سلاح هسته‌ای باشد؛ زیرا چنین تحولی می‌تواند رقابت تسلیحاتی گسترده‌ای در غرب آسیا ایجاد کند.

همچنین، مسئله نفوذ منطقه‌ای ایران و نقش گروه‌های مسلح در کشورهایی مانند لبنان، عراق و یمن از دیگر چالش‌های مهم است. هر توافقی که آینده این کشورها را نادیده بگیرد، با خطر بازگشت بحران مواجه خواهد شد. ثبات منطقه نیازمند تقویت دولت‌های مرکزی و کاهش نقش بازیگران غیررسمی در تصمیم‌گیری‌های امنیتی است.

در مجموع، توافق ایران و آمریکا تنها زمانی می‌تواند پایدار بماند که از یک تفاهم کوتاه‌مدت سیاسی فراتر رود و به چارچوبی گسترده برای همکاری امنیتی، اقتصادی و منطقه‌ای تبدیل شود. آینده خلیج فارس به توانایی طرف‌ها برای تبدیل کاهش تنش به همکاری پایدار وابسته است./منبع