تنش‌های آمریکا و ونزوئلا در کارائیب

کارائیب در شرایط کنونی تنها یک خطا با فاجعه فاصله دارد. در اقدامی بی‌سابقه، آمریکا یک شناور مرتبط با شبکه‌های مواد مخدر ونزوئلا را در آب‌های بین‌المللی هدف قرار داد که به کشته‌شدن یازده نفر انجامید. ترامپ این حمله را با تهدیدهای فوری علیه امنیت آمریکا و ارتباط آن با باند «ترن د آراگوا» توجیه کرد. کاراکاس این واقعه را ساختگی و تجاوزی امپریالیستی خواند. هم‌زمان وزارت خارجه و دادگستری آمریکا جایزه دستگیری یا محکومیت نیکلاس مادورو را در چارچوب برنامه «پاداش‌های مواد مخدر» به ۵۰ میلیون دلار افزایش داد. پنتاگون حضور نظامی خود را با استقرار جنگنده‌های اف-۳۵ در پورتوریکو و آماده‌باش ۴۵۰۰ تفنگدار دریایی تقویت کرده است. در واکنش، ونزوئلا نیروهای دفاع ساحلی خود را از ۱۰ هزار به ۲۵ هزار نفر افزایش داده و با استفاده از پهپاد، گشت‌های دریایی و سامانه‌های کشف نیمه‌غواص در ایالت‌های شمال‌غربی فعالیت کرده است. پرواز جنگنده‌های اف-۱۶ ونزوئلا در نزدیکی ناوشکن آمریکایی نیز خشم ترامپ را برانگیخته است.

این وضعیت یادآور تقابل‌های جنگ سرد است و منتقدان می‌گویند حمله یک‌جانبه واشنگتن فاقد مجوز کنگره و مشروعیت بین‌المللی است. تکرار چنین اقداماتی می‌تواند سایر قدرت‌ها را به توجیه عملیات نظامی با پوشش مبارزه با مواد مخدر ترغیب کند. در این میان، ریشه‌های ساختاری بحران مواد مخدر ونزوئلا اهمیت دارد. این کشور به‌دلیل همجواری با کلمبیا و موقعیت جغرافیایی، گذرگاه اصلی قاچاق است. طی دو دهه گذشته، مقام‌های نظامی و دولتی ونزوئلا، از جمله کارتل «د لس سولس»، به کسب سود از این مسیر متهم شده‌اند. حتی مادورو و نزدیکانش با اتهام «نارکوتروریسم» در دادگاه‌های آمریکا مواجه‌اند و اعتراف رئیس پیشین اطلاعات ونزوئلا، هوگو کارواخال، این اتهامات را تقویت کرده است. با وجود این، کاراکاس این ادعاها را سیاسی می‌داند و آمریکا را به نادیده‌گرفتن هم‌پیمانانش در منطقه متهم می‌کند.

در دو دهه گذشته آمریکا طیف گسترده‌ای از تحریم‌ها علیه ونزوئلا اعمال کرده است که از محدودیت‌های ویزایی تا تحریم‌های نفتی و مالی را در بر می‌گیرد. دستور اخیر برای توقف صادرات نفت ونزوئلا توسط شرکت شورون، منابع حیاتی دولت مادورو را در شرایط بحران اقتصادی مسدود کرده است. این تحریم‌ها باعث فروپاشی تولید نفت، ابرتورم، کمبود مواد غذایی و دارو و مهاجرت میلیونی شده‌اند. با وجود فشارها، حلقه قدرت مادورو انسجام بیشتری یافته و ونزوئلا به سمت روسیه، چین و ایران گرایش یافته است. تحریم‌ها نه‌تنها به تغییر حکومت منجر نشده بلکه به قطبی‌ترشدن ژئوپلیتیک کارائیب دامن زده‌اند.

با این حال، تجربه تاریخی نشان می‌دهد رویکرد نظامی آمریکا در منطقه محدودیت‌های جدی دارد. برنامه‌هایی چون «پلان کلمبیا» یا «ابتکار مِریدا» در مکزیک نیز به نتایج مطلوب نرسیدند. ثبات، نیازمند ترکیب همکاری امنیتی، اصلاحات نهادی و کمک‌های انسانی است. فساد در دستگاه قضایی و نیروهای امنیتی ونزوئلا، مرزهای پرنفوذ با کلمبیا و استفاده قاچاقچیان از زیردریایی‌های کوچک و ناوگان ماهیگیری چالش‌های جدی ایجاد کرده‌اند. در سوی دیگر، تقاضای بالای مواد مخدر در آمریکا و بحران اوپیوئید نشان می‌دهد تمرکز صرف بر عرضه ناکافی است. میلیون‌ها آمریکایی مبتلا به اعتیاد بدون درمان می‌مانند و این خلأ سیاست‌گذاری تلاش‌های مقابله‌ای را تضعیف می‌کند.

در عرصه بین‌المللی نیز نبود سازوکار حقوقی الزام‌آور و کمبود منابع نهادهایی چون دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل و سازمان کشورهای آمریکایی مشکل‌ساز است. یک نیروی مشترک ضد‌مواد مخدر در کارائیب با مشارکت کشورهایی مانند برزیل یا شیلی می‌تواند کارآمدتر باشد. همچنین تمرکز بر شناسایی و مسدودسازی منابع مالی شبکه‌های قاچاق، استانداردهای سخت‌گیرانه ضدپول‌شویی و هماهنگی در استرداد و توقیف دارایی‌ها، به‌همراه سیاست‌های کاهش تقاضا، اثربخش‌تر خواهد بود. تجربه پرتغال در جرم‌زدایی و درمان اعتیاد الگویی برای آمریکا محسوب می‌شود. در نهایت، گذار از «جنگ تکه‌تکه علیه مواد مخدر» به چارچوبی متحد، تعادلی میان امنیت، توسعه و سلامت عمومی ایجاد می‌کند. اما در حالی که واشنگتن دومین حمله دریایی خود را انجام داده و سه ونزوئلایی دیگر کشته شده‌اند، منطقه کارائیب به‌سمت بحرانی فراگیر و بی‌ثباتی گسترده حرکت می‌کند./ منبع