چین، هند و روسیه در نظم نوین جهانی

مراسم رژه روز پیروزی در میدان تیان‌آن‌من چین، همزمان با برگزاری اجلاس سازمان همکاری شانگهای، صحنه‌ای برای نمایش قدرت نظامی و فناوری پکن و بازتعریف روایت تاریخی جنگ جهانی دوم بود. چین با یادآوری اشغال منچوری توسط ژاپن در سال ۱۹۳۱ تلاش کرد سهم خود را در پیروزی جنگ برجسته سازد و روایت غرب‌محور را به چالش بکشد. در این مراسم، بیش از ۲۵ مقام خارجی از جمله رهبران کره شمالی، پاکستان، بلاروس و ایران حضور داشتند که بسیاری از آن‌ها از حامیان اصلی روسیه در جنگ علیه اوکراین هستند. چین و هند نیز با خرید نفت تخفیفی و تأمین فناوری حیاتی، نقش مهمی در تداوم ماشین جنگی مسکو دارند. گزارش روزنامه تلگراف نشان می‌دهد که شرکت‌های چینی در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ حدود ۵۵ میلیون دلار قطعات برای تولید پهپاد به روسیه ارسال کرده‌اند. هند نیز دومین تأمین‌کننده بزرگ فناوری‌های حساس برای صنایع نظامی روسیه محسوب می‌شود و حدود یک‌پنجم نیازهای فناوری مسکو از مسیر دهلی تأمین می‌گردد.

با وجود نمایش اتحاد در نشست شانگهای، شکاف‌های جدی میان سه قدرت پابرجاست. روابط چین و روسیه بیشتر بر مبنای وابستگی مسکو به پکن است. تحریم‌های غرب، روسیه را به فروش نفت ارزان و همکاری فناورانه با چین واداشته است. پروژه خط لوله «قدرت سیبری-۲» که قرار است سالانه پنجاه میلیارد متر مکعب گاز به چین منتقل کند، تنها بخشی از درآمد از دست‌رفته روسیه در اروپا را جبران می‌کند و شرایط آن کاملاً به سود پکن است. در مقابل، اتحادیه اروپا قصد دارد تا سال ۲۰۲۷ مصرف گاز روسیه را به صفر برساند.

روابط چین و هند همچنان پرتنش است. اختلاف مرزی قدیمی در هیمالیا و حضور پررنگ چین در طرح «یک کمربند، یک راه» همراه با حمایت گسترده پکن از پاکستان، بی‌اعتمادی دهلی را تشدید کرده است. وابستگی اقتصادی هند به واردات مواد اولیه از چین نیز مشکل‌ساز شده، به‌طوری‌که کسری تجاری دو کشور در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ به صد میلیارد دلار رسیده است. این تجارت همچنان با دلار انجام می‌شود و موقعیت هند را در برابر فشارهای چین تضعیف می‌کند.

در مقابل، رابطه هند و روسیه سابقه‌ای طولانی و پایدار دارد. از دوران اتحاد شوروی و جنگ سال ۱۹۷۱ با پاکستان، همکاری راهبردی مسکو و دهلی تقویت شد و تا امروز ادامه یافته است. خرید ۱۳۳ میلیارد دلار نفت ارزان از روسیه پس از تهاجم به اوکراین، جایگاه هند را به دومین خریدار بزرگ پس از چین ارتقا داده است. آمریکا با اعمال تعرفه ۵۰درصدی بر کالاهای هندی قصد کاهش وابستگی دهلی به نفت روسیه را داشت، اما این سیاست نتیجه معکوس داده است. همزمان، هند با حفظ همکاری دفاعی سنتی با مسکو همچنان سامانه‌های پیشرفته‌ای مانند اس-۴۰۰، زیردریایی هسته‌ای و جنگنده‌های سوخو-۳۰ را دریافت می‌کند و پروژه‌های مشترکی چون موشک براهموس را پیش می‌برد.

در مجموع، مثلث چین، روسیه و هند بیش از آنکه یک بلوک متحد باشد، شبکه‌ای شکننده از منافع متقاطع و بی‌اعتمادی‌های عمیق است. روسیه در سایه چین قرار گرفته، هند نسبت به جاه‌طلبی‌های پکن و روابط نزدیک آن با پاکستان و مسکو بدبین است، و مسکو با تکیه بر پیوندهای تاریخی با دهلی می‌کوشد وابستگی خود به چین را تعدیل کند. این آرایش ناپایدار، در برابر فشارهای ژئوپولیتیک آینده ممکن است انسجام خود را از دست بدهد./ منبع