پیامدهای فعالشدن مکانیسم ماشه
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «پیامدهای فعالشدن مکانیسم ماشه» به قلم آرش رضایی در دیپلماسی ایرانی منتشر شده است. این متن با رویکرد تحلیلی به بررسی فرآیند و پیامدهای احتمالی فعالسازی سازوکار اسنپبک در چارچوب برجام میپردازد، تضاد مواضع قدرتهای جهانی را ترسیم نموده و سناریوهای اقتصادی، سیاسی و ژئوپلیتیک ناشی از بازگشت تحریمها علیه ایران را ارزیابی میکند. در ادامه، چکیده این یادداشت را میخوانید.
توافق هستهای سال ۲۰۱۵ میان ایران و گروه ۱+۵ شامل آمریکا، انگلیس، فرانسه، آلمان، روسیه، چین و اتحادیه اروپا، در ازای محدودیتهای هستهای ایران، تعلیق تحریمهای سازمان ملل را بههمراه داشت. یکی از بندهای کلیدی این توافق، مکانیسم ماشه یا اسنپبک بود که براساس قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت، اجازه میدهد هر طرف برجام در صورت نقض تعهدات ایران، تحریمها را بهصورت خودکار و بدون رأیگیری بازگرداند، مگر اینکه قطعنامهای برای تعلیق آن تصویب شود که امکان وتوی آن توسط اعضای دائم وجود دارد. این سازوکار تا روز هجدهم ماه اکتبر سال ۲۰۲۵ معتبر است و فرآیند آن ۳۰ روز طول میکشد.
در روز ۲۸ ماه آگوست سال ۲۰۲۵، انگلیس، فرانسه و آلمان با ارسال نامهای به شورای امنیت آغاز فرآیند اسنپبک را اعلام کردند و ایران را به نقض تعهدات متهم ساختند. مهلت نهایی روز ۲۷ ماه سپتامبر سال ۲۰۲۵ تعیین شد و در صورت عدم توافق، تحریمهای گسترده شامل ممنوعیت تسلیحاتی، محدودیتهای موشکی و تحریمهای مالی دوباره اعمال میگردد. پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸، ایران بهتدریج تعهدات خود را کاهش داد و سطح غنیسازی اورانیوم را به ۶۰ درصد رساند. بازگشت دونالد ترامپ به ریاستجمهوری آمریکا در سال ۲۰۲۵ و سیاست فشار حداکثری، همراه با جنگ دوازدهروزه اسرائیل-ایران در ماه ژوئن سال ۲۰۲۵، تنشها را افزایش داد.
در نشستهای حاشیهای مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک در روزهای ۲۳ و ۲۴ ماه سپتامبر، وزیر امور خارجه ایران عباس عراقچی با همتایان اروپایی دیدار کرد. مقامات اروپایی دستیابی ایران به سلاح هستهای را غیرقابل قبول دانسته و احتمال موفقیت مذاکرات را کم عنوان کردند و خواستار گفتوگوی مستقیم ایران با آمریکا شدند. وزارت خارجه ایران بیانیهای صادر کرد که در آن تحریمها غیرقانونی دانسته شد، اما ادامه مذاکرات با همه طرفها مورد توافق قرار گرفت.
در روزهای ۱۹ و ۲۰ ماه سپتامبر، شورای امنیت نتوانست قطعنامهای برای تعلیق تحریمها تصویب کند؛ روسیه و چین اقدام اروپاییها را غیرقانونی خواندند و وعده دادند تجارت با ایران را ادامه دهند. ایران در روز ۹ ماه سپتامبر توافقی با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، برای دسترسی بازرسان به سایتهای هستهای امضا کرد، اما اروپاییها آن را ناکافی دانستند. علی لاریجانی، فرانسه را متهم کرد که برخلاف وعده، به فعالسازی مکانیسم ماشه رأی داده است.
مواضع طرفها متفاوت بود: انگلیس، فرانسه و آلمان بر فعالسازی اسنپبک و پیشنهاد تمدید مشروط ۶ ماهه تأکید داشتند و امانوئل مکرون، بازگشت تحریمها در پایان ماه سپتامبر را قطعی خواند. ایران مذاکره مستقیم با آمریکا را رد کرد و توافق با آژانس را گامی مثبت دانست، رهبر انقلاب نیز مذاکرات را رد کرد. آمریکا گرچه خارج از برجام است، اما از سه کشور اروپایی (فرانسه، آلمان، انگلیس) حمایت کرده و احتمال وتوی تعلیق تحریمها وجود دارد. روسیه و چین با اسنپبک مخالفت و همکاریهای اقتصادی و دفاعی با ایران را تقویت کردند. اسرائیل و متحدانش از تحریمها حمایت کردند تا برنامه هستهای ایران مهار شود.
سناریوهای احتمالی شامل فشار اقتصادی، محدودیت صادرات نفت، پیامدهای سیاسی مانند پایان برجام و تنشهای منطقهای و شکاف در اجرای جهانی تحریمهاست. ریسکهای اصلی شامل بحران انرژی و درگیریهای منطقهای است و چشمانداز کوتاهمدت، افزایش تنشها و طولانیشدن فرآیند مذاکرات جدید خواهد بود./ منبع
