پیامدهای توافق دفاعی پاکستان و عربستان برای جنوب آسیا

پاکستان و عربستان یک توافق دفاعی امضا کردند که ضمانت‌های امنیتی متقابل را فراهم می‌کند و انتظار می‌رود تأثیرات مهمی بر امنیت و ثبات جنوب آسیا داشته باشد. این توافق در شرایطی شکل گرفت که روابط هند و پاکستان پس از درگیری کوتاه اما شدید در ماه می، ناشی از حمله تروریستی در کشمیر تحت کنترل هند که به گفته دهلی نو از سوی اسلام‌آباد حمایت شده بود، به پایین‌ترین سطح خود طی دهه‌ها رسیده است. پس از این درگیری، دیدار عاصم منیر، رئیس ارتش پاکستان با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در کاخ سفید موجب نگرانی مقامات هندی شد، به‌ویژه وقتی ترامپ مدعی شد نقش مهمی در توقف درگیری و برقراری آتش‌بس داشته است.

روابط تاریخی میان پاکستان و عربستان این توافق را غیرمنتظره نمی‌کند. هر دو کشور پیوند ایدئولوژیک و جمعیت قابل ‌توجهی از مسلمانان سنی سخت‌گیر دارند و همکاری‌های راهبردی غیررسمی آن‌ها از اواخر دهه ۱۹۷۰ و دوران دیکتاتوری نظامی ضیاء الحق در پاکستان آغاز شد. این رابطه در طول سال‌ها تحکیم شد و منافع پاکستان و عربستان در جنوب آسیا هم‌راستا بود، به‌ویژه در افزایش هزینه‌های حضور و تهاجم شوروی به افغانستان. عربستان برای حمایت از یک کشور مسلمان و پاکستان برای مقابله با تهدید شوروی همکاری کردند، و آمریکا نیز از حمایت مالی عربستان برای پاکستان در جنگ علیه شوروی استقبال کرد.

پس از مرگ ضیاء الحق در سال ۱۹۸۸، روابط پاکستان و عربستان با فراز و فرودهایی ادامه یافت. مشکلات اقتصادی همیشگی پاکستان موجب شد همواره به عربستان برای کمک مالی تکیه کند که این حمایت تا امروز برای اقتصاد شکننده پاکستان حیاتی است و نفوذ قابل‌ توجهی برای ریاض در سیاست و ترویج نسخه خود از اسلام در پاکستان ایجاد کرده است. همچنین هر دو کشور در سازمان همکاری اسلامی هم‌سویی داشتند. بنابراین توافق دفاعی جدید، نتیجه طبیعی روابط دوستانه بر پایه باورهای مشترک و منافع متقابل به‌شمار می‌آید.

زمان‌بندی توافق جدید احتمالاً با تحولات اخیر در غرب آسیا مرتبط است، به‌ویژه حمله هوایی اسرائیل به رهبری حماس در دوحه، قطر، در روز ۹ سپتامبر. پاکستان و عربستان دست‌کم به‌طور نمادین از پرونده فلسطین حمایت می‌کنند و نقض حاکمیت قطر نگرانی‌های سیاسی اسلام‌آباد و ریاض را برانگیخت. این توافق به پاکستان اجازه می‌دهد چتر هسته‌ای خود را بر عربستان نیز گسترش دهد. چنین امری قابل ‌توجه است، زیرا در دهه ۱۹۸۰ عربستان به برنامه هسته‌ای نوپای پاکستان کمک مالی کرد و امروز این توافق می‌تواند اطمینان نسبی در برابر تهران فراهم کند.

این توافق پیامدهای متعددی برای صلح و ثبات جنوب آسیا دارد. چین، که حامی اصلی و متحد راهبردی پاکستان است، تلاش خواهد کرد تا نفوذ خود را در پاکستان کاهش ندهد و احتمالا حمایت نظامی و سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی خود را تقویت خواهد کرد. این توافق و واکنش‌های احتمالی پکن موجب توجه شدید مقامات دهلی به روابط منطقه‌ای خواهد شد، زیرا پاکستان اکنون با چین، آمریکا و عربستان در یک شبکه امنیتی و حمایتی قرار گرفته است.

این وضعیت ممکن است محاسبات امنیتی پاکستان را دستخوش تغییر کند. در ماه‌های اخیر، ارتش پاکستان با رهبری منیر تمایل بیشتری به تهدید هند نشان داده است و سخنان وی درباره نقش زرادخانه هسته‌ای پاکستان در هرگونه درگیری آینده با هند، و اشاره به نظریه دو ملت، بر شدت تنش‌ها افزوده است. توافق دفاعی با عربستان می‌تواند موجب افزایش جسارت پاکستان و آزمایش محدودیت‌های هند شود، هرچند فشارهای داخلی هند ممکن است محاسبات نخست‌وزیر نارندرا مودی را تحت تأثیر قرار دهد. با این حال، مجموعه‌ای از روابط جدید و موقعیت ریسک‌پذیرتر پاکستان می‌تواند به نوعی از «مدیریت ریسک مشترک جنگ» منجر شود و احتمال آزمایش صبر هند در بحران‌های آینده را افزایش دهد./ منبع