بهره‌برداری روسیه از تقاضای فزاینده برای ال‌ان‌جی و تغییر ژئوپلیتیک

با وجود تحریم‌های گسترده غرب و کاهش وابستگی اروپا به انرژی روسیه پس از جنگ اوکراین، پیش‌بینی‌ها درباره ضربه سنگین و پایدار به بخش انرژی این کشور تحقق کامل نیافت. روسیه پیش از جنگ سال ۲۰۲۲ سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های ال‌ان‌جی و تنوع‌بخشی مسیرهای صادراتی را آغاز کرده بود. اکنون افزایش تقاضای جهانی برای ال‌ان‌جی به مسکو امکان داده است صادرات را به آسیا بازآرایی کند، روابط با چین و هند را تقویت نماید و نفوذ ژئوپلیتیکی خود را حفظ کند. این روند الگوهای سنتی عرضه و تقاضا را تغییر داده و چالشی برای آمریکا در بازار آسیا ایجاد کرده است، جایی که واشنگتن با محدودیت‌هایی در قیمت و فاصله جغرافیایی روبه‌روست.

روسیه از نظر جغرافیایی با محدودیت‌های طبیعی روبه‌روست اما منابع انرژی سرشار، به‌ویژه گاز، مزیت راهبردی آن محسوب می‌شود. این کشور با ۴۶.۸ تریلیون متر مکعب ذخایر اثبات‌شده، بزرگ‌ترین دارنده ذخایر گاز طبیعی در جهان است و در سال ۲۰۲۳ دومین صادرکننده نفت خام بود. در همان سال صادرات نفت روسیه یازده درصد بازار جهانی را شامل شد، با افزایش ۵۳ درصدی خرید چین و هند و کاهش ۷۲ درصدی واردات اروپا. درآمدهای نفت و گاز در سال ۲۰۲۴ حدود ۳۰ درصد بودجه فدرال روسیه را تأمین کرد و هزینه‌های نظامی را که به ۱۴۹ میلیارد دلار (۷.۱ درصد تولید ناخالص داخلی) رسید، پشتیبانی نمود.

با داشتن طولانی‌ترین خط ساحلی قطب شمال، روسیه مسیر دریایی شمالی را به‌عنوان گزینه‌ای راهبردی برای انتقال انرژی به آسیا معرفی کرده است. منابع انرژی عظیم قطب نیز به‌عنوان پشتوانه بلندمدت مدنظر قرار گرفته‌اند. پس از سال ۲۰۲۲، اروپا تحت فشار آمریکا، واردات انرژی از روسیه را کاهش داد اما چین و هند خرید خود را افزایش دادند. تا سال ۲۰۲۴، ۶۳ درصد صادرات نفت خام و ۸۵ درصد صادرات زغال‌سنگ روسیه به آسیا و اقیانوسیه هدایت شد. چین با واردات ۲.۲ میلیون بشکه در روز و هند با ۱.۹۲ میلیون بشکه در روز به مشتریان اصلی بدل شدند. این روند به دلیل تخفیف‌های قیمتی جذاب بود اما درآمدهای نفتی روسیه را کاهش داد. آمریکا نیز در سال ۲۰۲۵ با وضع تعرفه‌های پنجاه‌درصدی بر کالاهای هندی فشار مضاعفی وارد کرد، هرچند دهلی‌نو بر تداوم خرید انرژی روسیه تأکید کرد.

روسیه پیش‌تر نیز با احداث خط لوله «قدرت سیبری ۱» و برنامه‌ریزی برای «قدرت سیبری ۲» راهبرد انرژی آسیایی خود را توسعه داده بود. پروژه یامال ال‌ان‌جی از سال ۲۰۱۷ نقش مهمی در صادرات ایفا کرده و مسیر دریایی شمالی را فعال ساخته است، هرچند پروژه بزرگ‌تر «ال‌ان‌جی قطب ۲» تحت تحریم‌ها با مشکلات مالی و فنی روبه‌روست. اروپا وابستگی نفتی به روسیه را کاهش داده، اما همچنان واردکننده ال‌ان‌جی روسیه است. در مقابل، رشد تقاضای آسیایی برای ال‌ان‌جی فرصتی جدید برای مسکو ایجاد کرده است. برآورد نشان می‌دهد تقاضای جهانی ال‌ان‌جی تا ۲۰۴۰ شصت درصد افزایش خواهد یافت که عمدتاً ناشی از رشد چین است.

علاوه بر این، توسعه مراکز داده و نیاز به انرژی مطمئن، جایگاه گاز طبیعی و ال‌ان‌جی را به‌عنوان سوخت گذار تقویت کرده است. با این حال روسیه با چالش‌هایی چون ریسک‌های اقلیمی در قطب، وابستگی فزاینده به سرمایه‌گذاری چین و فشارهای اقتصادی داخلی مواجه است. در عین حال، ال‌ان‌جی برای روسیه ابزاری ژئوپلیتیکی شده که می‌تواند سهم آمریکا را در بازارهای آسیایی محدود کند. ساختار قیمت‌گذاری انعطاف‌پذیر و مسیرهای کوتاه‌تر صادراتی مزیت‌های روسیه‌اند، در حالی‌که پروژه‌های جدید آمریکا در آلاسکا و سواحل غربی هنوز در مراحل ابتدایی‌اند.

آمریکا برای رقابت نیازمند تقویت مشارکت‌های راهبردی با هند، ژاپن و دیگر متحدان، توسعه سرمایه‌گذاری در انرژی پاک و گسترش زیرساخت‌های انتقال است. تنها از این مسیر می‌توان جایگزین معتبری برای گاز روسیه ارائه کرد و نفوذ ژئوپلیتیکی مسکو را محدود ساخت./ منبع