اصول نظم نوین جهانی برای غرب

ساعاتی پیش از آنکه نخست‌وزیر کانادا در داووس خواستار نظم نوین جهانی شود، نیروهای اسرائیلی به مقر آنروا در قدس شرقی اشغالی یورش بردند. وزیر امنیت داخلی اسرائیل این اقدام را «روزی تاریخی» توصیف کرد و معاون شهردار قدس آنروا را «دشمن نازی» نامید و با ادبیاتی تهدیدآمیز از بیرون‌راندن و نابودی کارکنان آن سخن گفت. این اظهارات و تخریب زیرساخت‌های آنروا نقض آشکار حقوق بین‌الملل است؛ همان‌گونه که حضور اسرائیل در قدس شرقی، طبق رأی تاریخی دیوان بین‌المللی دادگستری در سال ۲۰۲۴، غیرقانونی اعلام شده است. افزون بر این، بیش از ۳۰۰ نفر از کارکنان آنروا از روز ۷ اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون در غزه کشته شده‌اند. با وجود این، این حملات مرگبار واکنش جدی از سوی کانادا یا بریتانیا برنیانگیخته و تنها محکومیت‌های تشریفاتی مطرح شده است. این رویکرد نشان می‌دهد که کشورهای غربیِ میانه‌قدرت در عمل با اقدامات اسرائیل در غزه و کرانه باختری همراهی کرده‌اند.

در چنین فضایی، سخنرانی نخست‌وزیر کانادا در داووس توجه گسترده‌ای جلب کرد؛ سخنرانی‌ای که هم‌زمان با تخریب زیرساخت‌های آنروا انجام شد. او اذعان کرد که «نظم مبتنی بر قواعد» وجود خارجی ندارد؛ موضوعی که برای فلسطینیان و قربانیان جنگ علیه تروریسم در گوانتانامو سال‌هاست بدیهی است. بسیاری از رهبران سابق جهان، از جمله هوگو چاوز، سالوادور آلنده، محمد مرسی و محمد مصدق، تجربه کرده‌اند که این نظم ادعایی در عمل پوششی برای سلطه‌جویی آمریکا بوده است. وضعیت اویغورها در شین‌جیانگ نیز نمونه دیگری از این واقعیت است. سخنان نخست‌وزیر کانادا تنها به این دلیل خبرساز شد که هیچ رهبر غربی پیش از او چنین اعترافی نکرده بود. او توضیح داد که کشورهای غربی به این نظم خیالی پایبند مانده‌اند زیرا برایشان سودمند بوده است، هرچند این ساختار ناعادلانه به زیان کشورهای آفریقا، آسیا، آمریکای جنوبی و غرب آسیا تمام شده است.

آنچه او را به بیان این موضع واداشت، نه فجایع سودان، ونزوئلا یا غزه، بلکه تهدید آمریکا علیه کانادا و گرینلند بود. واکنش او زمانی شکل گرفت که آمریکا، تحت رهبری رئیس‌جمهور خود، کشورهای غربی را همان‌گونه تهدید کرد که سال‌ها با جنوب جهانی رفتار کرده بود. بازگشت به حمله اخیر اسرائیل به مقر آنروا نشان می‌دهد که این اقدام نه‌تنها نقض حقوق بین‌الملل، بلکه حمله‌ای مستقیم به سازمان ملل است. منشور سازمان ملل تصریح می‌کند که کشورهایی که اصول آن را نقض می‌کنند می‌توانند تعلیق یا اخراج شوند. حملات اسرائیل به آنروا، بی‌اعتنایی به احکام دیوان بین‌المللی دادگستری درباره غزه، کشتار کارکنان سازمان ملل و حملات مکرر به مواضع این سازمان در جنوب لبنان، همگی الگوی خصومت با سازمان ملل را نشان می‌دهد. با وجود این، هیچ‌یک از قدرت‌های غربی، از جمله کانادا و بریتانیا، حتی پیشنهاد تعلیق اسرائیل را مطرح نکرده‌اند.

نخست‌وزیر کانادا در داووس اعلام کرد که کشورش رویکردی «اصولی و عمل‌گرایانه» دارد؛ اصولی در دفاع از حاکمیت، تمامیت ارضی، منع استفاده از زور و احترام به حقوق بشر، و عمل‌گرایانه در پذیرش تفاوت منافع و ارزش‌ها. اما شواهد نشان می‌دهد که این اصول‌گرایی تنها در قبال کشورهای غربی مانند کانادا و دانمارک اعمال می‌شود، در حالی‌که در مورد فلسطین و ونزوئلا جای خود را به عمل‌گرایی می‌دهد. این دوگانگی نشان می‌دهد که نظم جهانی موردنظر او همچنان نظمی است که منافع غرب را در اولویت قرار می‌دهد و برای جنوب جهانی تغییری واقعی به همراه ندارد./ منبع