الگویی برای زنده نگه‌داشتن چندجانبه‌گرایی

کمتر کسی منکر فاصله‌گیری از همکاری چندجانبه در سال‌های اخیر است. با چندقطبی‌تر شدن جهان، تنش‌های ژئوپلیتیک تلاش‌ها برای ابداع راه‌حل‌های مشترک را مختل می‌کند و ناسیونالیسم روبه‌رشد و بحران‌های مالی در بسیاری از کشورهای کمک‌دهنده، نهادهای چندجانبه‌گرا را تهدید می‌کند. با این حال، امکان همکاری جهانی بلندمدت همچنان وجود دارد و تجربه گاوی (اتحاد جهانی واکسن و ایمن‌سازی) نشان می‌دهد که همکاری چندجانبه می‌تواند نتایج قابل‌توجهی را به‌دنبال داشته باشد.

با پایان دوره پنج‌ساله‌ام به عنوان رئیس گاوی، درباره آنچه موفقیت این نهاد را در ۲۵ سال گذشته پشتیبانی کرده می‌اندیشم. اولین درس کلیدی این است که همیشه مأموریت‌محور باشید. گاوی برای نجات جان و حفاظت از سلامت با گسترش دسترسی به واکسن در کشورهای کم‌درآمد وجود دارد. این وضوح هدف به نصف شدن مرگ‌ومیر کودکان در ۷۸ کشور کمک کرده است. راز موفقیت، متحد کردن ذی‌نفعان متعدد عمومی و خصوصی با منافع واگرا پشت یک هدف مشترک بوده است.

گاوی ائتلافی از افراد مایل است که دولت‌های ملی، آژانس‌های سازمان ملل، مؤسسات خیریه، تولیدکنندگان واکسن، نوآوران و جامعه مدنی را گرد هم می‌آورد. این نهاد سالانه بیش از نیمی از کودکان جهان را در برابر بیماری‌های قابل پیشگیری محافظت کرده و در بحران‌هایی مانند کرونا نقش محوری ایفا کرده است. در دنیای چندقطبی‌تر، رویکردهای مشابهی برای حوزه‌هایی مانند حل تعارض، آموزش، امنیت سلامت و دسترسی عادلانه به هوش مصنوعی مورد نیاز است.

درس دوم این است که مأموریت‌محور باشید، اما کشورمحور. گاوی در روحیه مشارکت تأسیس شد و ترویج خودکفایی ملی در قلب مأموریت آن قرار دارد. کشورها با افزایش درآمد ملی بیشتر برای برنامه‌های واکسن می‌پردازند تا بتوانند خدمات ایمن‌سازی خود را کاملاً حفظ کنند و برخی حتی از دریافت‌کننده به کمک‌دهنده تبدیل شده‌اند.

این پاسخگویی به نیازهای کشورها، تمرکز بر نوآوری را تقویت کرده است. در سال ۲۰۲۴، گاوی معرفی تاریخی واکسن‌های مالاریا را پذیرفت و صندوق واکنش اول را برای تأمین مالی فوری واکسن‌های آبله میمونی راه‌اندازی کرد. امروز، این نهاد بر عرضه واکسن‌های سل متمرکز است و ابتکار شتاب‌دهنده تولید واکسن آفریقا را با حمایت اتحادیه اروپا پیش می‌برد. پیش‌بینی می‌شود بلوک‌های اقتصادی و سیاسی منطقه‌ای نقش کلیدی‌تری در چندجانبه‌گرایی آینده ایفا کنند.

هر ائتلافی به حکمرانی و رهبری قوی نیاز دارد و به همین دلیل نلسون ماندلا به عنوان اولین رئیس گاوی انتخاب شد. وقتی در سال ۲۰۲۰ برای این نقش مورد خطاب قرار گرفتم، متوجه شدم که هیئت مدیره گاوی ۲۸ کرسی دارد، همان تعداد کشورهای عضوی که زمانی که رئیس کمیسیون اروپا بودم سعی داشتم منافع آن‌ها را هم‌راستا کنم.

در طول دوره تصدی‌ام، توسط حکمت ژان مونه راهنمایی شده‌ام که گفت؛ «بدون مردم هیچ چیز ممکن نیست، اما بدون نهادها هیچ چیز پایدار نمی‌ماند». گاوی نهادی منحصربه‌فرد است که توانسته از فلج شدن و بی‌حرکتی جلوگیری کند. این کار را با حفظ تمرکز دقیق بر حفاظت از کودکان، حتی در مناطق جنگی انجام داده است. کشورها همیشه دلایلی برای اختلاف نظر خواهند داشت، اما حفاظت از کودکان می‌تواند موضوع صلح را بالاتر از منافع ملی یا ایدئولوژی قرار دهد.

در طول زندگی‌ام، در قلب تغییرات عمده بوده‌ام، از انقلاب میخک در پرتغال تا دریافت جایزه صلح نوبل از طرف اتحادیه اروپا. در هر مورد، تغییرات تاریخی به کاتالیزوری نیاز داشتند که دقیقاً نقشی است که گاوی در ترویج سلامت عمومی ایفا کرده است. با ورود به دنیای چندقطبی‌تر، از همه می‌خواهم نیاز به مشارکت‌های عمومی-خصوصی مأموریت‌محور بیشتری مانند گاوی را بشناسند./ منبع