آیا بعد از ونزوئلا نوبت کوبا است؟

با شدت‌گرفتن فشارهای اقتصادی آمریکا بر کوبا در دوره دوم دولت ترامپ، این کشور با مجموعه‌ای از چالش‌های اقتصادی و اجتماعی گسترده روبه‌رو شده است. کاهش محسوس تأمین نفت از سوی ونزوئلا، که تأمین‌کننده اصلی انرژی کوبا محسوب می‌شود، به بروز بحرانی بی‌سابقه در حوزه انرژی انجامیده و تمام بخش‌های اقتصادی و اجتماعی کشور را تحت تأثیر قرار داده است. اختلال در دسترسی به سوخت و برق، حمل‌ونقل زمینی و هوایی را با مشکلات جدی مواجه کرده و هم‌زمان بخش‌های حیاتی مانند نظام سلامت و تأمین کالاهای اساسی نیز دچار بحران شده‌اند. پیامد این وضعیت، تشدید شرایط انسانی و افزایش فشار معیشتی بر جامعه کوبا بوده است.

بحران انرژی علاوه‌بر تأمین نیازهای اولیه، صنعت گردشگری و بخش استخراج منابع معدنی را نیز تحت تأثیر قرار داده و عملاً این فعالیت‌ها را به تعطیلی کشانده است. در چنین شرایطی، وضعیت اقتصادی کشور بیش از پیش متزلزل شده و ارزش پول ملی کاهش قابل‌توجهی یافته است. در حال حاضر، دلار آمریکا با نرخ حدود پانصد پزوی کوبا معامله می‌شود که نسبت به سال گذشته افزایشی بیش از ۴۰ درصد را نشان می‌دهد. این کاهش ارزش پول ملی، به افزایش هزینه‌های زندگی و تشدید نارضایتی عمومی منجر شده است.

گسترش نارضایتی اجتماعی به حدی رسیده که بخشی از جامعه، مداخله نظامی آمریکا و تغییر دولت را مطلوب ارزیابی می‌کند، هرچند بخش عمده‌ای از مردم به‌دلیل نبود اپوزیسیون منسجم و قدرتمند در داخل کشور، چنین سناریویی را مترادف با بی‌ثباتی بیشتر می‌دانند. در واکنش به بحران موجود، دولت کوبا اقداماتی از جمله کاهش ساعات کاری ادارات، تعطیلی مراکز گردشگری، کاهش روزهای آموزشی مدارس و محدودسازی فعالیت‌های فرهنگی و ورزشی را در دستور کار قرار داده است. همچنین، اولویت‌بندی تخصیص سوخت برای بخش‌هایی مانند بهداشت و امنیت ملی به‌عنوان راهکاری اضطراری دنبال می‌شود، اما تداوم فشارهای آمریکا اثربخشی این تدابیر را با تردید مواجه کرده است.

در سطح راهبردی، آمریکا، کوبا را پس از ونزوئلا به‌عنوان هدف بعدی خود در نیمکره غربی در نظر گرفته است. روابط نزدیک هاوانا با چین و روسیه، به‌ویژه در حوزه‌های امنیتی و اطلاعاتی، از منظر واشنگتن تهدیدی مستقیم برای منافع آمریکا تلقی می‌شود و بخشی از فشارها با هدف تضعیف یا حذف این نفوذ طراحی شده است. هم‌زمان، اعمال فشار اقتصادی ابزاری برای وادار کردن دولت کوبا به تغییر سیاست‌های داخلی و افزایش نفوذ آمریکا در ساختار سیاسی این کشور محسوب می‌شود.

برای آینده کوبا، سه سناریوی اصلی قابل تصور است. نخست، تداوم فشارهای اقتصادی که می‌تواند به تسلیم دولت یا فروپاشی تدریجی ساختار حکمرانی منجر شود و محتمل‌ترین گزینه ارزیابی می‌شود. دوم، مداخله نظامی محدود با هدف تغییر رفتار دولت یا اعمال فشار مستقیم بر مقامات که احتمال متوسطی دارد، اما اثرگذاری آن به‌دلیل انسجام حاکمیت کوبا نامشخص است. سوم، مداخله نظامی گسترده با هدف تضعیف کامل ساختار سیاسی و امنیتی کشور که به‌دلیل هزینه‌های بالا و پیامدهای بی‌ثبات‌کننده منطقه‌ای، احتمال وقوع کمتری دارد. در مجموع، بحران کنونی کوبا وارد مرحله‌ای کم‌سابقه شده که می‌تواند به بحرانی انسانی و سیاسی فراگیر منجر شود و استمرار فشارهای خارجی، بی‌ثباتی کوتاه‌مدت و تداوم چالش‌ها در بلندمدت را به‌همراه داشته باشد./ منبع