آیا مذاکرات میتواند از تشدید تنش ایران و اسرائیل جلوگیری کند؟
مذاکرات میان آمریکا و ایران، تعیین کننده سرنوشت جنگهای طولانی یا آتشبسی مناسب است که منطقه را تحت تاثیر قرار میدهد.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «آیا مذاکرات میتواند از تشدید تنش میان ایران و اسرائیل جان سالم بهدر ببرد؟» نوشته مونا یعقوبیان در مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (Center for Strategic and International Studies) منتشر شده است. گسترش درگیری نظامی میان ایران، اسرائیل و بازیگران منطقهای، مسیر مذاکرات دیپلماتیک را با بنبستهای امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی پیچیده مواجه کرده و خطر بیثباتی گستردهتر منطقهای را افزایش داده است. در ادامه، چکیده این مطلب آمده است.
جنگ صدروزه میان ایران و اسرائیل وارد مرحلهای خطرناک از تشدید تنش شده که در آن روندهای نظامی و دیپلماتیک در مسیرهایی متضاد حرکت میکنند. محیط امنیتی منطقه بهعنوان وضعیتی شکننده و رو به وخامت ترسیم میشود که در آن درگیریهای چندجبههای میان اسرائیل، ایران، حزبالله لبنان و نیروهای حوثی در دریای سرخ، خطر گسترش بحران به کشورهای خلیج فارس و زیرساختهای انرژی را افزایش داده است. چرخه حملات و ضدحملات، نبود سازوکارهای مؤثر مهار تنش و پیوند خوردن جبهههای مختلف، موجب شکلگیری سامانهای از درگیریهای بههمپیوسته شده است.
بر اساس این ارزیابی، اسرائیل ابتدا عملیاتهایی را علیه جنوب بیروت انجام میدهد و سپس اهدافی در داخل ایران، از جمله زیرساختهای مرتبط با صنایع پتروشیمی را هدف قرار میدهد. این اقدامات در واکنش به حملات ایران علیه اهداف اسرائیلی و روند فزاینده تقابل مستقیم دو طرف صورت میگیرد. همزمان، نیروهای حوثی محاصره دریایی کشتیهای مرتبط با اسرائیل در دریای سرخ را اعلام میکنند؛ اقدامی که مسیرهای تجارت جهانی و انتقال انرژی را تهدید میکند. در لبنان نیز درگیری میان اسرائیل و حزبالله تشدید میشود و تلاشها برای احیای آتشبس شکست میخورد. حزبالله حملات خود را با استفاده از پهپادهای پیشرفته فیبر نوری افزایش میدهد و اسرائیل نیز حملاتی هدفمند انجام میدهد که در یکی از آنها شماری از افسران ارشد ارتش لبنان کشته میشوند.
حمله پهپادی به فرودگاه بینالمللی کویت بهعنوان یکی از نخستین حملات مستقیم به زیرساخت غیرنظامی در کشورهای خلیج فارس توصیف میشود که آسیبپذیری تأسیسات غیرنظامی و انرژی را آشکار کرده است. علاوه بر این، تبادل موشکی و پهپادی میان ایران، آمریکا و متحدانش در مناطقی مانند بحرین و تنگه هرمز ادامه مییابد و فرماندهی مرکزی آمریکا نیز در واکنش به حملات ایران، مواضعی در جزیره قشم را هدف قرار میدهد.
در بخش دیپلماتیک، مذاکرات میان ایران و آمریکا با وجود تماسهای غیرعلنی، همچنان متوقف مانده است. خوشبینیهای مقطعی به توافق، بارها با تشدید تنش و فروپاشی اعتماد متقابل از بین رفته و اختلافات بنیادین درباره مسائل امنیتی، اقتصادی و منطقهای همچنان پابرجاست. سه محور اصلی بنبست شامل برنامه هستهای ایران، کنترل و دسترسی به تنگه هرمز و مطالبات مالی مرتبط با رفع تحریمها و هزینههای بازسازی است. تنگه هرمز در این میان به اهرم راهبردی مهمی برای ایران تبدیل شده، زیرا توانایی تهران در مختل کردن مسیرهای کشتیرانی از طریق مینگذاری، حملات موشکی و پهپادی، بر بازارهای جهانی انرژی اثر مستقیم میگذارد.
ایران از این اهرم برای بازدارندگی، نمایش قدرت و افزایش قدرت چانهزنی استفاده میکند و در مقابل، خواهان آزادسازی مرحلهای داراییهای بلوکهشده و دریافت امتیازات مالی گسترده است. همزمان، اختلاف بر سر ذخایر اورانیوم غنیشده، مدت محدودیتهای هستهای و شیوههای راستیآزمایی نیز مانع پیشرفت مذاکرات شده است. در پایان، سه سناریو مطرح میشود: توافق جامع با محدودیتهای سختگیرانه هستهای، توافق ناقص و مبهم با اجرای محدود، و شکست کامل مذاکرات که میتواند به تشدید جنگ، اختلال طولانی در بازار انرژی و تداوم بیثباتی منطقهای منجر شود./ منبع
