موضع روسیه در قبال ایران در جریان عملیات شیر خیزان

در جریان جنگ دوازده‌روزه ایران و اسرائیل، روسیه، برخلاف انتظار تهران از یک شریک راهبردی، نقشی تقریباً ناچیز داشت. با وجود توافق مشارکت راهبردی امضا‌شده بین مسکو و تهران در ماه ژانویه و گفتمان مشترک ضدغربی، روسیه هیچ حمایت نظامی معناداری مانند پهپاد، سامانه‌های پدافند هوایی یا فناوری پیشرفته به ایران ارائه نکرد. تلاش‌های دیپلماتیک کرملین، از جمله ابتکارات میانجی‌گری فعال، نیز نتیجه‌ای نداشت. ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، پیشنهاد داد دونالد ترامپ میانجی‌گری کند، اما وی این پیشنهاد را رد کرد و به بن‌بست مذاکرات اوکراین و کاهش اعتبار روسیه به‌عنوان میانجی اشاره نمود.

عوامل متعددی به کم‌رنگی نقش روسیه منجر شد: کمبود منابع به دلیل تعهدات سنگین در جبهه اوکراین، تمایل به اجتناب از تنش با ترامپ که حامی ادامه کارزار علیه کی‌یف تلقی می‌شود و برتری آشکار نظامی اسرائیل و آمریکا که انگیزه حمایت از طرفی که احتمال شکستش بالا بود را کاهش داد. با این حال، روسیه تلاش می‌کند تا در حل‌وفصل مسئله هسته‌ای ایران دوباره نقش‌آفرین شود. در گفت‌وگوی تلفنی نادر بین پوتین و امانوئل مکرون، که به ابتکار رئیس‌جمهور فرانسه انجام شد، دو رهبر درباره پرونده ایران و نقش روسیه بحث کردند. در اجلاس اخیر «بریکس‌پلاس»، سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، با عباس عراقچی، همتای ایرانی خود، دیدار کرد و پیشنهاد پیشین مسکو را تکرار نمود: روسیه می‌تواند اورانیوم غنی‌شده ایران را ذخیره و به سطوح مناسب برای استفاده غیرنظامی رقیق کند. این مکانیزم، که تنها از طریق روسیه امکان‌پذیر است، می‌تواند خواسته‌های غرب و نگرانی‌های ایران را برآورده کند، مشابه تمهیداتی که پیش‌تر در چارچوب برجام ارائه شده بود.

پوتین همچنین جمهوری اسلامی را تشویق کرد تا تقاضای غرب برای توقف کامل فعالیت‌های غنی‌سازی در خاک ایران را بپذیرد، توصیه‌ای که مسکو پیش‌تر به دلیل نگرانی از اتهام جانبداری از غرب در برابر تهران از آن اجتناب کرده بود. پس از نمایش ناتوانی و عدم تسلط در جریان درگیری، مسکو اکنون در تلاش است تا نقش سنتی خود به‌عنوان سهام‌داری حیاتی در میز مذاکره را بازپس گیرد. برای بازسازی نفوذ خود، روسیه حتی حاضر است با برخی خواسته‌های مطرح‌شده علیه ایران همسو شود. با این حال، موفقیت این تلاش تا حد زیادی به همکاری یا حداقل موافقت دیگر بازیگران کلیدی، از جمله ایالات متحده، اروپا و اسرائیل، بستگی دارد. روسیه با درک محدودیت‌های خود در درگیری مستقیم، بر دیپلماسی متمرکز شده تا جایگاه خود را در مذاکرات هسته‌ای ایران تقویت کند و از انزوای بیشتر در صحنه جهانی جلوگیری نماید./ منبع