درگیری خونین سویدا و دوراهی‌های راهبردی اسرائیل

بحران اخیر در جنوب سوریه، چالش‌های راهبردی متعددی را برای اسرائیل ایجاد کرده است. از زمان قدرت‌گیری احمد الشرع، سوریه شاهد درگیری‌های خشونت‌آمیز میان اقلیت‌های علوی و دروزی با نیروهای امنیتی دولت و گروه‌های مسلح وابسته یا مستقل بوده است. این بحران که همچون گذشته در بستری از اطلاعات نادرست و جنگ روایت‌ها جریان دارد، میزان خشونت در سوریه را آشکار کرده و فیلم‌ها و تصاویر متعددی از اعدام، شکنجه، آدم‌ربایی و تحقیر شهروندان به‌دست گروه‌های مختلف منتشر شده است. در پی انتشار اخبار مربوط به کشتار جمعی دروزی‌ها در سویدا، جامعه دروزی اسرائیل خواستار اقدام دولت در دفاع از هم‌کیشان خود شد. فشارها در رسانه‌های اجتماعی بالا گرفت، سربازان دروزی در ارتش اسرائیل درخواست مداخله کردند و بیش از هزار جوان دروزی از مناطق جلیل و کرمل به‌طور خودجوش به سوریه رفتند تا از دروزی‌های سویدا حمایت کنند. در پاسخ، اسرائیل ابتدا حملاتی نمادین انجام داد و سپس مناطقی نزدیک به کاخ ریاست‌جمهوری و وزارت دفاع سوریه را هدف قرار داد.

شواهدی از نقش نیروهای امنیتی دولت سوریه در کشتار دروزی‌ها منتشر شده و گزارش‌ها حاکی از حملات خشونت‌آمیز، غارت و آتش‌زدن خانه‌ها توسط این نیروهاست. این الگو با حوادث مشابه علیه علویان در مارس ۲۰۲۵ شباهت دارد. در این زمینه، دو سناریو مطرح است: یا احمد الشرع دستور مستقیم داده و در پی تسویه ‌حساب فرقه‌ای بوده، یا کنترل خود را بر نیروهای تحت امر از دست داده و در فضای آشوب، این گروه‌ها به‌طور خودسر دست به خشونت زده‌اند. با توجه به حضور عناصر جهادی و خارجی در ارتش جدید سوریه، احتمال ضعف در فرماندهی نیز وجود دارد. با این حال، تردیدهایی درباره مصلحت الشرع در چنین اقداماتی وجود دارد، زیرا این حملات می‌تواند حمایت‌های بین‌المللی و مشروعیت او را تهدید کند. در هر صورت، حتی اگر دستور مستقیمی صادر نشده باشد، بعید است این رویدادها بدون اطلاع یا رضایت ضمنی او رخ داده باشند.

در اسرائیل، حمایت از دروزی‌های سوریه با احساس مسئولیت اخلاقی و پیوند قومی همراه است. بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل، آنان را «برادر» خواند و تاکید کرد که کشتار غیرنظامیان دروزی در منطقه‌ای که باید غیرنظامی باقی می‌ماند، پذیرفتنی نیست. با این حال، مداخله اسرائیل با چالش‌هایی همراه بود. برخی در سوریه، دروزی‌ها را به جاسوسی برای اسرائیل متهم کردند و برخی رهبران دروزی که در پی سازگاری با دولت مرکزی سوریه هستند، از ترس اتهام همکاری، از اسرائیل کمک نخواستند. اسرائیل با حمله به اهدافی در دمشق، اگرچه پیام قدرت فرستاد، اما در معرض انتقادهای داخلی و منطقه‌ای قرار گرفت. کشورهای ترکیه، اردن، عربستان و قطر نیز مداخله خارجی در سوریه را محکوم کردند. آمریکا نیز اعلام کرد که از اقدام اسرائیل حمایت نکرده و به دنبال کاهش تنش از طریق دیپلماسی است. در شورای امنیت سازمان ملل، کشورهایی همچون روسیه خواهان احترام به حاکمیت سوریه شدند.

حملات اسرائیل از منظر راهبردی تلاشی برای نمایش قدرت هوایی و هشدار به الشرع بود که آسیب به دروزی‌ها و نقض وضعیت غیرنظامی جنوب سوریه قابل تحمل نیست. پس از خروج نیروهای دولت از سویدا، در ابتدا به نظر می‌رسید اسرائیل موفق شده تنش را مهار کند، اما با شدت‌گرفتن درگیری‌ها میان بادیه‌نشینان و دروزی‌ها، اسرائیل به درخواست آمریکا پذیرفت که به مدت ۴۸ ساعت نیروهای امنیت داخلی سوریه وارد استان شوند.

مسئولیت‌پذیری دولت سوریه در قبال کشتارها اهمیت تعیین‌کننده‌ای در مشروعیت اقدام اسرائیل دارد. اگر این حملات به دستور دولت انجام شده باشد، اقدام اسرائیل واکنشی بشردوستانه تلقی می‌شود؛ در غیر این صورت، مداخله اسرائیل می‌تواند به‌عنوان تضعیف مشروعیت دولت مرکزی و مداخله در امور داخلی سوریه تعبیر شود. الشرع نیز اسرائیل را به برهم‌زدن وحدت ملی سوریه متهم کرد و این اقدام در چارچوب روایت‌های قدیمی ضداسرائیلی در منطقه قرار گرفت.

در این میان، اسرائیل با دو گزینه مواجه است: حفظ ثبات از طریق تعامل با دولتی متمرکز که فعلا ضعیف و بی‌ثبات است یا مواجهه با سوریه‌ای پاره‌پاره که گروه‌های تندرو در آن قدرت گرفته‌اند و تهدیدی برای مرزهای اسرائیل محسوب می‌شوند. در عین حال، بحران اخیر می‌تواند فرصتی برای بازگشت به مذاکرات اسرائیل و سوریه باشد. آمریکا اعلام کرده این رویداد را فرصتی برای دستیابی به توافقی پایدار میان دو کشور می‌داند. الشرع برای دریافت کمک‌های بین‌المللی و بازسازی سوریه به توافق با اسرائیل نیاز دارد. اسرائیل نیز می‌تواند در موضع قدرت، شروطی مانند ایجاد منطقه حائل غیرنظامی، تضمین امنیت دروزی‌ها و جلوگیری از حضور مجدد ایران در سوریه را مطرح کند.

اسرائیل باید ضمن حفظ تعهد به امنیت دروزی‌ها، از تشدید مداخله نظامی پرهیز کند. حمله به مراکز دولتی دمشق باید تنها در صورت وقوع رویدادهای شدید صورت گیرد و هماهنگی با آمریکا برای اعمال فشار بر الشرع اهمیت دارد. اسرائیل باید پیام دهد که کمک‌های بین‌المللی به سوریه مشروط به رفتار این دولت، به‌ویژه در قبال اقلیت‌هاست. همچنین، اسرائیل باید از تلاش‌های میانجی‌گرانه میان دولت سوریه و رهبری دروزی حمایت کند، ضمن آن‌ که مرزها را کنترل کرده و با ارسال کمک‌های انسان‌دوستانه و درمان زخمی‌ها، نقش سازنده‌ای ایفا کند. آینده گفت‌وگوهای اسرائیل و سوریه بسته به تصمیمات بازیگران اصلی در هفته‌های آینده خواهد بود./ منبع