آیا سودان به امارات حمله خواهد کرد؟

در هفته‌های اخیر، جنگ داخلی سودان بار دیگر به کانون توجه جهانی بازگشته و نقش بازیگران خارجی، به ‌ویژه امارات متحده عربی، بیش از پیش زیر ذره‌بین قرار گرفته است. علت این توجه، شکایت رسمی سودان علیه امارات در دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ) به اتهام نقض کنوانسیون منع نسل‌کشی و نیز حملات پهپادی به بندر سودان است که خارطوم به صراحت آن‌ها را به مشارکت مستقیم امارات نسبت داده است. این تحولات با اظهارات علنی سناتور مارکو روبیو در کنگره آمریکا مبنی بر دخالت عمیق امارات در بحران سودان همراه شد.

در همین حال، واشنگتن نیز رویدادی ناگهانی و مهم را رقم زد و ارتش سودان را به استفاده از سلاح‌های شیمیایی متهم کرد؛ اتهامی که بلافاصله با تکذیب شدید وزارت خارجه سودان مواجه شد. این وزارت‌خانه، ضمن رد این ادعاها، آمریکا را متهم کرد که بدون رجوع به ساز و کارهای رسمی نظیر سازمان منع سلاح‌های شیمیایی (OPCW) که سودان عضو شورای اجرایی آن است چنین اتهاماتی را مطرح کرده است.

با وجود جدی بودن این اتهام، شواهد مستقلی درباره استفاده از عوامل شیمیایی در فضای عمومی ارائه نشده است. تنها گزارش نیویورک‌تایمز در ژانویه ۲۰۲۵، با استناد به منابع ناشناس آمریکایی، این موضوع را مطرح کرده بود. جالب آنکه این گزارش تصریح می‌کرد که اطلاعات ارائه‌ شده از سوی امارات نبوده؛ کشوری که هم‌پیمان آمریکا و حامی اصلی نیروهای واکنش سریع (RSF) به شمار می‌رود.

از سوی دیگر، امارات که بارها از سوی رسانه‌ها و نهادهای تحقیقاتی به حمایت از RSF متهم شده، با شدت از خود دفاع کرده است. در تاریخ ۵ مه، دیوان بین‌المللی دادگستری شکایت نسل‌کشی سودان علیه امارات را رد کرد. این رد شکایت صرفاً به دلیل عدم صلاحیت حقوقی دادگاه و به استناد شرط تفسیری امارات در هنگام پیوستن به کنوانسیون نسل‌کشی بود. با این حال، امارات این تصمیم حقوقی را به مثابه «تبرئه کامل» خود معرفی کرد.

در همان روزی که این حکم صادر شد، بندر سودان پایتخت موقت سودان در دوران جنگ دومین روز از شش روز حمله پهپادی بی‌وقفه را پشت سر می‌گذاشت. این نخستین باری بود که چنین حملاتی به این بندر استراتژیک صورت می‌گرفت. با شدت گرفتن حملات، سودان که پیش‌تر برای پرهیز از تحریم‌های اقتصادی و حفظ صادرات طلا، روابطی شکننده با ابوظبی را حفظ کرده بود، به نقطه انفجار رسید و در ۶ مه، رسماً روابط دیپلماتیک خود را با امارات قطع و این کشور را «دولت متجاوز» خواند.

در جلسه شورای امنیت سازمان ملل در ۲۰ مه، نماینده سودان در سازمان ملل، الحارث ادریس، با تکرار اتهامات قبلی، مدعی شد حملات پهپادی از پایگاهی نظامی متعلق به امارات در نزدیکی دریای سرخ و خلیج عدن انجام شده‌اند. وی این حملات را واکنشی به حمله ارتش سودان به یک هواپیمای باری در نیالا دانست؛ هواپیمایی که ادعا می‌شود حامل تجهیزات نظامی برای  RSF بوده است.

گزارش‌های متعدد از کشته شدن چند افسر نظامی امارات و اتباع کشورهای دیگر مانند کنیا و سودان جنوبی در این بمباران خبر داده‌اند. رسانه‌های منطقه‌ای نیز این موارد را پوشش داده‌اند.

در همین حال، سیاست دولت ترامپ در قبال امارات همچنان گرم و دوستانه باقی مانده است. در جریان سفر اخیر ترامپ به منطقه خلیج فارس، ابوظبی یکی از مقاصد اصلی او بود. این سفر با اعلام توافق‌هایی به ارزش بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار عمدتاً در حوزه فناوری هوش مصنوعی همراه شد. این توافقات در ادامه تعهد پیشین امارات برای سرمایه‌گذاری ۱.۴ تریلیون دلاری در اقتصاد آمریکا طی دهه آینده صورت گرفت؛ تعهدی که در جریان سفر مشاور امنیت ملی امارات، شیخ طحنون بن زاید، به آمریکا اعلام شده بود.

در حالی که تلاش‌های صلح بین‌المللی تضعیف شده‌اند، دینامیک داخلی جنگ نیز مانع از توقف آن می‌شود. ارتش سودان با بهره‌گیری از نفرت عمومی علیه RSF، این جنگ را نبردی برای «کرامت» و حاکمیت ملی جلوه داده است. این روایت، علاوه بر بسیج نیروهای داوطلب، فضا را برای هرگونه مذاکره با RSF که دولت بایدن در سال ۲۰۲۳ آن را مرتکب نسل‌کشی و پاک‌سازی قومی معرفی کرد دشوار و سیاسی‌نشده کرده است.

در مقابل، RSF  نیز به دنبال تثبیت جایگاه سیاسی خود است و با تشکیل یک دولت موازی، ارتش سودان را به عنوان نیرویی اسلام‌گرا و غیرمشروع معرفی می‌کند.

مواضع سخت و متقابل دو طرف درگیر، همراه با نبود راهبردی روشن در واشنگتن از جمله نبود نماینده ویژه و ضعف ساختاری در دفتر آفریقا آمریکا را از ایفای نقش مؤثر در اعمال فشار خارجی بازمی‌دارد.

اگرچه دولت نظامی سودان رسماً حق دفاع مشروع خود را محفوظ دانسته، اما حمله نظامی مستقیم به امارات از نظر فنی و عملیاتی ناممکن است. ارتش سودان که درگیر جنگ داخلی با RSF است، فاقد توان لازم برای اجرای چنین حمله‌ای است و هرگونه حمله مستقیم، واکنش شدید و فوری از سوی امارات را در پی خواهد داشت.

در عوض، خطر واقعی‌تر، گسترش تنش‌ها به کشورهای همسایه مانند چاد و سودان جنوبی است. خارطوم این دو کشور را نیز به همدستی با RSF و تسهیل انتقال سلاح از سوی امارات به دارفور متهم کرده و تهدید کرده که به آن‌ها حمله خواهد کرد؛ تهدیدی که از سوی هر دو کشور با هشدارهای متقابل پاسخ داده شده است.

در مجموع، هرچند چشم‌انداز یک جبهه نظامی مستقیم میان سودان و امارات وجود ندارد، اما میدان اصلی درگیری به نهادهای چندجانبه بین‌المللی منتقل شده است؛ جایی که سودان تلاش دارد نفوذ تثبیت ‌شده امارات را به چالش بکشد، هرچند موفقیت در این مسیر بعید به نظر می‌رسد./ منبع