چگونه هند و پاکستان خود را برای درگیری بعدی آماده می‌کنند؟

در پی پنج روز نبرد هوایی میان هند و پاکستان، فضای مرزی میان دو کشور پر از ابهام و نگرانی است. عملیات «سندور» که هند آن را در واکنش به یک حمله تروریستی در کشمیر آغاز کرد و عامل آن را پاکستان دانست، هنوز به پایان نرسیده و مقام‌های دهلی‌نو احتمال اقدامات تنبیهی بیشتر را منتفی نمی‌دانند. در سوی مقابل، پاکستان از عملکرد نیروهای نظامی خود در بازه ۷ تا ۱۱ مه دفاع کرده و با ارتقای فرمانده ارتش خود، عاصم منیر، به درجه مارشالی، بر آمادگی برای درگیری مجدد تأکید می‌کند. در عین حال، مقامات اسلام‌آباد هشدار می‌دهند که هرگونه تشدید تنش می‌تواند منطقه را به آستانه تقابل هسته‌ای بکشاند؛ هشداری که نخست‌وزیر هند، نارندرا مودی، آن را «اخاذی هسته‌ای» می‌خواند و رد می‌کند.

تحلیل‌گران بر این باورند که درگیری آینده می‌تواند به شکل‌های متفاوتی رخ دهد، زیرا ساختار و توانایی نیروهای مسلح دو کشور در حال تحول است. در درگیری اخیر، نیروهای زمینی و دریایی نقش پررنگی نداشتند؛ اما احتمال دارد در بحران‌های آینده، جبهه‌های نبرد گسترش یابد و عملیات زمینی و دریایی نیز وارد صحنه شود. جاشوا وایت، مشاور پیشین کاخ سفید در امور امنیتی جنوب آسیا، پیش‌بینی می‌کند که هدف‌گیری‌های تهاجمی‌تری علیه سامانه‌های پدافند هوایی در آینده انجام شود.

هند برای تداوم موفقیت‌های خود در حمله به پایگاه‌های تروریستی، ممکن است از پهپادهای گروهی مجهز به هوش مصنوعی استفاده کند تا بدون نیاز به هواپیماهای سرنشین‌دار، اهداف پنهان را در کشمیر تحت کنترل پاکستان هدف قرار دهد؛ به ‌ویژه پس از آن‌که چند هواپیمای نظامی، از جمله احتمالاً یک فروند رافال فرانسوی، در درگیری اخیر از دست رفتند. پاکستان نیز احتمالاً با استفاده از تاکتیک‌های هیبریدی، به مقابله خواهد پرداخت؛ از جمله حمله به پست‌های مرزی هند با پهپادهای مسلح ارزان ‌قیمت و پشتیبانی از شبه‌نظامیان در کشمیر که به سامانه‌های پدافند هوایی قابل‌حمل مجهز شده‌اند.

در پی این درگیری، هر دو کشور به دنبال بازسازی و به ‌روزرسانی زرادخانه‌های نظامی خود با کمک تأمین‌کنندگان اصلی تسلیحات هستند: هند از آمریکا، فرانسه و روسیه و پاکستان از چین. عبدالواحد بَسِط، تحلیل‌گر ارشد در سنگاپور، پیش‌بینی می‌کند که هر دو کشور به ‌طور «تهاجمی» اقدام به خرید پهپاد، موشک‌های برد بلند، سامانه‌های پدافندی، ابزارهای اخلال الکترونیک و فناوری‌های فریب دهند.

اگرچه نگرانی بین‌المللی از خطرات هسته‌ای بالا رفته، نیکولوف، تحلیل‌گر نظامی، بر این باور است که هند در کوتاه‌ مدت در حوزه تسلیحاتی برتری خواهد داشت، زیرا از حمایت استراتژیک آمریکا و فرانسه برخوردار است. آمریکا احتمالاً به ‌سرعت مهمات هدایت‌شونده برای جنگنده‌های رافال و پهپادهای MQ-9B را تحویل می‌دهد؛ زیرا این تسلیحات به زمان تولید طولانی نیاز ندارند. فرانسه نیز ممکن است با استفاده از ذخایر موجود، طی چند هفته، موشک‌های هوا ‌به ‌زمین رافال را به هند تحویل دهد و همکاری دفاعی خود را با دهلی‌نو گسترش دهد.

در مقابل، پاکستان که عمدتاً متکی به چین است، در موقعیتی ضعیف‌تر قرار دارد. چین به دلیل اولویت‌های منطقه‌ای خود، با احتیاط عمل می‌کند و احتمالاً تنها مقادیر محدودی پهپاد و مهمات برای جنگنده‌های J-10C به پاکستان می‌دهد تا از تشدید تنش در منطقه جلوگیری شود.

در این رقابت، هر دو کشور تلاش دارند تا به جنگنده‌های نسل پنجم دست یابند که رادارگریز و مجهز به فناوری‌های پیشرفته‌اند؛ اما این رقابت وابستگی استراتژیک آنان به قدرت‌های بزرگ را افزایش می‌دهد و استقلال راهبردی آن‌ها را محدود می‌کند.

پاکستان، از یک‌سو، در مسیر خرید جنگنده پنهان‌کار J-35 از چین قرار دارد و خلبانان آن از سال گذشته آموزش‌های مرتبط را آغاز کرده‌اند. از سوی دیگر، این کشور با ترکیه نیز برای توسعه مشترک جنگنده نسل پنجم «کان» در دهه آینده همکاری می‌کند.

وایت، استاد دانشگاه جان هاپکینز، می‌گوید که چین با فراهم کردن دسترسی ویژه به پلتفرم‌های پیشرفته، تأمین‌کننده‌ای مطمئن برای پاکستان شده است. او معتقد است که J-35 به پاکستان مزیت‌هایی چون امضای راداری پنهان و آویونیک پیشرفته خواهد داد.

در مقابل، هند یا باید روند کند توسعه جنگنده بومی AMCA را تسریع کند، یا برای خرید جنگنده‌های F-35 از آمریکا یا Su- 57  از روسیه اقدام کند. خرید F-35 فرآیندی زمان‌بر و مشروط به نظارت بر نحوه استفاده از آن است. گزینه روسیه نیز با ریسک‌هایی همراه است، زیرا Su-57 پلتفرمی کمتر پیشرفته و اثبات‌نشده به شمار می‌رود و ممکن است روابط راهبردی هند و آمریکا را محدود کند. به گفته وایت، پروژه‌های بومی هند مانند «تجاس مارک ۲» و AMCA به‌کندی پیش می‌روند و هند هنوز توان تولید یک جنگنده نسل پنجم واقعی را ندارد.

در این شرایط، آمریکا و چین می‌توانند با تنظیم سطح حمایت‌های خود، بر معادلات منطقه‌ای تأثیر بگذارند. به گفته بسط، هرچند این قدرت‌ها علاقه‌مند به فروش تسلیحات هستند، اما در عین حال مایل نیستند دو قدرت هسته‌ای جنوب آسیا وارد جنگی مستمر شوند، چرا که این امر بی‌ثباتی گسترده‌ای در پی خواهد داشت. از دید او، آمریکا تمایل دارد هند از تمرکز بر پاکستان دست بردارد و توجه خود را به مهار چین معطوف کند؛ در حالی‌که چین نیز علاقه‌مند است تنش‌های جنوب آسیا کاهش یابد تا بتواند روابط با پاکستان را بدون تیره‌شدن روابط با هند حفظ کند. زیرا تشدید تنش ممکن است موجب نزدیکی بیشتر دهلی‌نو به واشنگتن شود؛ سناریویی که برای چین به‌ معنای خطر جنگ در دو جبهه خواهد بود. / منبع