آیا هند در حال نزدیک‌شدن به چین است؟

وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، این هفته به دهلی‌نو سفر کرد که اولین سفر یک مقام ارشد چینی به پایتخت هند از زمان توافق دو کشور برای کاهش تنش در مرز هیمالیا در ماه اکتبر گذشته بود. درگیری‌های مرگبار در دره گالوان در سال ۲۰۲۰، روابط دوجانبه را به‌شدت سرد کرده بود. وانگ با نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند؛ اس. جایشانکار، وزیر امور خارجه و آجیت دووال، مشاور امنیت ملی این کشور دیدار کرد. مودی پس از دیدار، از «پیشرفت مداوم» در روابط از زمان درگیری نظامی سال ۲۰۲۰ سخن گفت. وانگ نیز تأکید کرد که هند و چین باید «شریک» باشند، نه «رقیب» و باید به یکدیگر اعتماد نموده و از هم حمایت کنند. مودی دعوت شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، برای دیدار در حاشیه اجلاس سازمان همکاری شانگهای در روز ۳۱ آگوست و ۱ سپتامبر را پذیرفت، اما نتایج ملموس این دیدار قابل پیش‌بینی نیست. انتظار می‌رود دو رهبر بر تقویت روابط و مخالفت با جنگ تعرفه‌ای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تأکید کنند.

به‌نظر می‌رسد دلیل دعوت هند از وانگ در این زمان، با وجود روابط سرد با پکن، به وخامت روابط هند و آمریکا بازگردد. روابط هند و آمریکا که تا چندی پیش پایدار بود، به‌دلیل اقدامات و اظهارات ترامپ در حوزه‌های راهبردی و اقتصادی، رو به وخامت گذاشته است. پس از آتش‌بس هند و پاکستان در ماه می ۲۰۲۵، میزبانی ترامپ از عاصم منیر، رئیس ارتش پاکستان، در کاخ سفید و پیشنهاد پاکستان برای اعطای جایزه صلح نوبل به رئیس‌جمهور ایالات متحده، در دهلی‌نو حساسیت‌هایی را برانگیخت. در حوزه اقتصادی، ترامپ در روز ۳۱ جولای تعرفه‌ای ۲۵درصدی بر هند وضع کرد و در روز ۶ آگوست با امضای فرمانی اجرایی، تعرفه‌ای دیگر به همین میزان تا روز ۲۷ آگوست اعمال نمود، مگر اینکه دهلی‌نو خرید نفت از مسکو را متوقف کند. پیتر ناوارو، مشاور تجاری کاخ سفید و اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، هند را به‌دلیل خرید، پالایش و فروش مجدد نفت روسیه مورد انتقاد قرار دادند. هند که پس از چین دومین خریدار بزرگ نفت روسیه است، این تعرفه‌ها را غیرمنصفانه می‌داند، زیرا قیمت خرید و فروش نفت آن طبق توافق قبلی با واشنگتن محدود شده است.

تحلیلگران معتقدند دو عامل باعث این فشارهای اقتصادی شده است. نخست، ناراحتی شخصی ترامپ از اظهارات عمومی هند مبنی بر عدم نقش او در حل بحران هند و پاکستان و دوم، تلاش برخی مذاکره‌کنندگان تجاری آمریکا برای بازکردن بازار کشاورزی هند. هند در برابر برخی مسائل تجاری نرمش نشان داده، اما در خرید نفت روسیه موضعی سرسختانه دارد. این وضعیت هند را به جست‌وجوی شرکای جدید برای توازن در برابر قدرت آمریکا سوق داده و به دعوت از وانگ منجر شده است. چین نیز از این فرصت برای دورکردن هند از آمریکا استفاده کرده است. با این حال، رقابت عمیق هند و چین، اختلافات در دیدگاه سیاسی، پیشرفت کند در حل مناقشه مرزی هیمالیا و شکاف فزاینده در توانایی‌های اقتصادی و نظامی، احتمال مصالحه واقعی را کم می‌کند. سفر وانگ به کابل و اسلام‌آباد و توافق برای گسترش کریدور اقتصادی چین-پاکستان، نگرانی‌های امنیتی هند را تقویت کرد. همچنین، ادعای چین مبنی بر تأیید جایشانکار درباره تایوان، که توسط هند تکذیب شد، نشان‌دهنده سوءتفاهمات است. با وجود ناامیدی هند از آمریکا، نزدیکی به چین انتخابی ناپایدار به نظر می‌رسد، زیرا اختلافات بنیادین دو کشور پابرجاست./ منبع