قدرت، فشار و مشارکت؛ فصل جدید در همکاریهای هستهای ایران و روسیه
پس از توافق اولیه میان ولادیمیر پوتین و مسعود پزشکیان در ماه ژانویه سال ۲۰۲۵، ایران و روسیه در ماه سپتامبر همان سال تفاهمنامهای ۲۵ میلیارد دلاری برای ساخت چهار نیروگاه هستهای کوچک مقیاس نسل سوم در سیرک استان هرمزگان امضا کردند. این پروژه به ظرفیت کل پنج هزار مگاوات، در زمینی پانصد هکتاری در بخش کوهستک شهرستان سیرک اجرا خواهد شد. هر واحد نیروگاه ظرفیت یک هزار و ۲۵۵ مگاوات خواهد داشت و هدف نهایی، تحقق بخشی از برنامه بیست هزار مگاوات برق هستهای ایران است. نخستین واحد تا سال ۲۰۳۱ وارد مدار خواهد شد و تکمیل این طرح میتواند ۱۱ درصد از مصرف برق فعلی کشور را تأمین کند.
در حال حاضر تنها نیروگاه هستهای فعال ایران در بوشهر با ظرفیت یک هزار مگاوات است که حدود یک درصد نیاز برق کشور را پوشش میدهد. نیروگاه هرمز دومین تأسیسات هستهای کشور و بخشی از راهبرد تنوعبخشی به منابع انرژی و کاهش ناترازی برق و آب خواهد بود. با ظرفیت هشت هزار مگاوات هستهای، امکان شیرینسازی تا ۴۴۰ میلیون متر مکعب آب دریا فراهم میشود که معادل ۷ درصد مصرف آب آشامیدنی کشور است.
رآکتورهای ماژولار کوچک بهدلیل نیاز کمتر به آب و قابلیت احداث خارج از مناطق ساحلی، مناسب مناطق کمجمعیت و دورافتاده هستند و ساخت آنها زمان کمتری نسبت به نیروگاههای سنتی میبرد. روسیه در کنار آمریکا، چین، فرانسه و کره جنوبی از سازندگان فعال این فناوری است و همزمان با توافق ایران، ترکیه نیز قراردادی مشابه با آمریکا منعقد کرده است. این توافق برای ایران آغاز اولویت تازه در توسعه این نوع رآکتورها محسوب میشود.
توافق ایران و روسیه سه ماه پس از جنگ دوازدهروزه ایران و اسرائیل منعقد شد. در جریان جنگ، برخی سایتهای هستهای ایران هدف قرار گرفتند، اما نیروگاه بوشهر آسیب ندید. روابط مسکو و تلآویو عاملی در جلوگیری از حمله به این تأسیسات تلقی میشود.
در روز ۲۸ سپتامبر مکانیسم ماشه فعال شد و تحریمهای شورای امنیت علیه ایران بازگشت. تلاش روسیه و چین برای تعویق ۶ ماهه این روند ناکام ماند. اتحادیه اروپا، ژاپن و انگلیس پایبندی خود به تحریمها را اعلام کردند، اما روسیه و چین آنها را غیرقانونی دانستند و پیشبینی میشود مسکو از اجرای آنها خودداری کند.
ایران نزدیک به دو دهه با تحریمهای سازمان ملل یا تحریمهای یکجانبه آمریکا مواجه بوده و روسیه نیز تحت تحریمهای گسترده غرب است. این فشارها عامل نزدیکی دو کشور بودهاند.
قرارداد ۲۵ میلیارددلاری در میانه تنشهای ایران و غرب بر سر پرونده هستهای و تنش روسیه و غرب بر سر جنگ اوکراین، نشانه همگرایی منافع دو کشور در نظم چندقطبی کنونی است. این پروژه در راستای راهبردی روسیه برای گسترش سرمایهگذاری و ساخت نیروگاههای هستهای در غربآسیا قرار دارد. روسیه علاوه بر ایران، در ساخت نیروگاههای ترکیه، مصر، امارات و برنامهریزی در عربستان و دیگر کشورها مشارکت دارد و از فناوری هستهای خود بهعنوان ابزار همکاری انرژی در منطقه بهره میگیرد./ منبع
