جهان‌بینی ترامپ، فرصتی برای پکن در مورد تایوان

از زمان بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، گروهی فزاینده از مقامات و تحلیل‌گران چینی از یک فرصت بی‌سابقه برای پکن سخن می‌گویند تا راهبردهای داخلی و بین‌المللی خود را بازتنظیم کند که در قلب آن، مسئله تایوان به‌عنوان کانون درگیری دائمی میان واشنگتن و پکن قرار دارد. با تشدید سیاست «اول آمریکا» از سوی دولت ترامپ، ایالات متحده، که به‌مدت هفت دهه پلیس خودخوانده جهان بود، به یک عقب‌نشینی بی‌سابقه از تعهدات و معاهدات جهانی دست زده است. مهم‌تر از آن، دیپلماسی معاملاتی امضای ترامپ، تخیل ملی‌گرایان چینی را برانگیخته است که این لحظه را برای پیگیری اتحاد مجدد با تایوان مناسب می‌بینند. این پس‌زمینه، تنش‌های اخیر میان چین و ژاپن را توجیه می‌کند.

از زمانی که شی جین‌پینگ در اواخر سال ۲۰۱۲ قدرت را در دست گرفت، گمانه‌زنی‌ها درباره نیات پکن در قبال تایوان افزایش یافته است. پس از روی کار آمدن ویلیام لای چنگ ته با گرایش‌های استقلال‌طلبانه در سال ۲۰۲۴، رزمایش‌های پکن در تنگه تایوان و دریای چین جنوبی گسترش بیشتری یافت. ایالات متحده همچنان مانع اصلی در راه پکن است و از طریق فروش تسلیحات و قانون روابط تایوان، این جزیره را تقویت می‌کند. واشنگتن از زمان عادی‌سازی روابط دیپلماتیک با چین در سال ۱۹۷۹، موضوع را با ابهام محاسباتی مدیریت کرده است، در حالی که رهبران چینی بر اصل چین واحد تأکید دارند. با این حال، سخنان تحقیرآمیز ترامپ درباره تایوان، جایی که او این جزیره را متهم به دزدیدن سلطه آمریکا در صنعت نیمه‌رساناها کرد، باعث جرات گرفتن پکن شده است. آن‌ها بر این باورند که ترامپ اولویت را به چالش‌های ایدئولوژیک نمی‌دهد و بیشتر به دنبال معاملات دوجانبه است تا اتحادهای راهبردی.

در ماه سپتامبر، پخش یک درامای ۳۹ قسمتی در تلویزیون دولتی چین، که جاسوسی به نام وو شی در ارتش تایوان را به تصویر می‌کشید و به‌طور تلویحی نفوذ و براندازی را راه‌هایی برای وحدت می‌خواند، یک سیگنال برجسته بود. در ماه اکتبر، بیانیه اجلاس عمومی چهارم چین بر «پیشبرد آرمان اتحاد مجدد ملی» تأکید کرد و در همان ماه، کمیته دائمی کنگره ملی خلق،  روز ۲۵ اکتبر را روز بزرگداشت بازگرداندن تایوان تعیین کرد. یک سیگنال مهم‌تر در روز ۳۰ اکتبر در نشست اپک در بوسان رخ داد؛ جایی که شی و ترامپ پس از ۶ سال برای نخستین بار رو در رو شدند. گزارش‌ها حاکی از آن است که مسئله تایوان از دستور کار حذف شد؛ این سکوت تاکتیکی، یا نشانه عمل‌گرایی ترامپ با محوریت تجارت بود یا تلاشی عامدانه برای جلوگیری از عبور از خطوط قرمز. آنچه مسلم است، تمرکز ترامپ بر صادرات و مواد معدنی بود و نه نقشه‌های تنگه.

این سکوت ترامپ احتمالاً سانائه تاکایچی، نخست‌وزیر ژاپن، را برانگیخت تا با شکستن ابهام دیرینه ژاپن، پاسخ نظامی احتمالی توکیو در بحران تایوان را تأیید کند. واکنش پکن فوری و شدید بود: محکومیت‌های آتشین، گزارش‌هایی مبنی بر اعمال مجدد ممنوعیت واردات غذاهای دریایی ژاپنی و درخواست از گردشگران چینی برای تحریم ژاپن. در روز ۲۳ نوامبر، وانگ یی، وزیر خارجه چین، توکیو را به عبور از خط قرمز و خطر «احیای میلیتاریسم ژاپن» متهم کرد. متعاقباً، در تماس تلفنی با ترامپ، شی جین‌پینگ تأکید کرد که «بازگشت تایوان به چین بخش جدایی‌ناپذیر نظم بین‌المللی پس از جنگ است». اگرچه ترامپ در مورد این تماس، در شبکه اجتماعی تروث سوشال به تایوان اشاره‌ای نکرد، اما بعداً با تاکایچی تماس گرفت و از او خواست که «صدای بحران را کاهش دهد». این اقدام، در کنار سکوت نسبی او در مورد تایوان، نشان‌دهنده اولویت‌های ترامپ است و در راستای برنامه‌ریزی برای دیدار متقابل رهبران دو کشور در ماه‌های آوریل و پس از آن است. تحت این شرایط، شی می‌تواند از این نشست‌ها استفاده کند تا ترامپ را به کاهش حمایت آمریکا از تایوان در ازای یک پیمان اقتصادی فراگیر ترغیب کند. این امر می‌تواند اهرم فشار جدیدی برای پکن فراهم کند تا گزینه‌های تایوان را محدود کرده و عزم ساکنان جزیره را تضعیف کند. به قول سون تزو، استراتژیست باستانی چین، «بهترین برتری این است که دشمن را بدون جنگ مطیع کنی». این فرصت ترامپ می‌تواند راهی ظریف‌تر – مسیری از فشار و انزوا – را تا زمانی که تایوان گزینه‌هایش تمام شود، نوید دهد./ منبع