تنش‌های آمریکا و چین، سایه‌ای بلند بر اجلاس آسه‌آن می‌افکند

رهبران ۱۰ کشور عضو آسه‌آن در حالی هفته آینده در مالزی برای اجلاس سالانه خود گرد هم می‌آیند که این سازمان با تقسیمات داخلی و چالش‌های بزرگی روبروست؛ نشانه‌ این ضعف آن است که برخلاف رویه معمول، رهبران حاضر بیانیه مشترک نهایی صادر نخواهند کرد. با این حال، اجلاس با پذیرش رسمی تیمور شرقی به‌عنوان یازدهمین عضو، و احتمالاً اعلام گام‌های نهایی یک چارچوب دیجیتالی جدید، همراه خواهد بود. همچنین این اجلاس، میزبان نشست کشورهای عضو پیمان تجارت جهانی مشارکت اقتصادی جامع منطقه‌ای (RCEP) و سپس محل برگزاری اجلاس گسترده‌تر شرق آسیا خواهد بود که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در آن حضور خواهد یافت.

محدودیت‌های آسه‌آن همچنان واضح است. جنگ‌ها در آسیای جنوب شرقی از مرزهای میانمار فراتر رفته و ناتوانی آسه‌آن در میانجیگری و حل این منازعات، همچنان کل منطقه را متضرر می‌کند. فروپاشی میانمار به‌عنوان یک دولت، به مرکز جرایم سازمان‌یافته تبدیل شده و بیماری و پناهجو را به تایلند و فراتر از آن سرایت داده است. دو عضو دیگر آسه‌آن، کامبوج و تایلند، نیز تابستان گذشته بر سر یک منطقه مرزی مورد مناقشه با یکدیگر درگیر شدند تا اینکه با فشار چین و آمریکا مجبور به توقف شدند. ترامپ برای ریاست بر مراسم امضای توافق آتش‌بس میان تایلند و کامبوج در این اجلاس شرکت خواهد کرد. در این میانجیگری، انور ابراهیم، نخست‌وزیر مالزی، به‌دلیل نفوذ شخصی‌اش بر رهبران کامبوج و تایلند، نقشی مهم ایفا کرد و بدون دخالت جدی مقامات آسه‌آن، با کمک آمریکا و چین، آتش‌بس برقرار شد که نشان از ضعف سازمان دارد.

آسه‌آن برای حفظ اهمیت منطقه‌ای خود، در تلاش است؛ به‌ویژه با توجه به اینکه کشورهای آسیای جنوب شرقی دیگر نمی‌توانند به‌سادگی از تنش‌های آمریکا و چین دوری کنند. فعالیت‌های چین در دریای چین جنوبی و روابط نزدیک این کشور با بسیاری از کشورهای سرزمین اصلی آسه‌آن، باعث ایجاد شکاف در سازمان شده و انجام هرگونه اقدام مشترک علیه رفتار تهاجمی فزاینده چین را تقریباً غیرممکن ساخته است. از نظر اقتصادی، نقشی که آسه‌آن به‌عنوان مرکز آزادسازی تجارت در منطقه ایفا می‌کرد، به دلیل افزایش حمایت‌گرایی جهانی و جنگ تجاری آمریکا و چین، بسیار دشوار شده است.

کشورهای عضو آسه‌آن، تابستان گذشته، بدون هیچ‌گونه هماهنگی میان خود، برای جلوگیری از بدترین پیامدهای کوتاه‌مدت، مجبور شدند توافق‌های تعرفه‌ای دوجانبه‌ای با کاخ سفید منعقد کنند. این رویکرد «هر کشور برای خودش» نشان داد که در برابر چالش‌های سخت اقتصادی، هیچ یکپارچگی در آسه‌آن وجود ندارد. این توافق‌ها، که شامل مقرراتی درباره کالاهای ترانشیپی (غالباً از چین) است، کشورهای آسه‌آن را حداقل روی کاغذ، به بخشی از تلاش‌های آمریکا برای جلوگیری از صادرات چین تبدیل کرده است. در واقعیت، این کشورها همچنان به چین وابسته هستند و احتمالاً نمی‌توانند یا نمی‌خواهند نقشی را که کاخ سفید می‌خواهد، ایفا کنند. این اقدامات تعرفه‌ای احتمالاً رشد صادرکنندگان بزرگ منطقه را کاهش می‌دهد. برای مثال، بلومبرگ گزارش داده که صادرات مالزی در ماه آگوست، ۱.۹ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافت، که کمتر از تخمین میانه ۳ درصدی بوده است؛ در آن ماه، محموله‌های آمریکا ۱۶.۷ درصد کاهش و واردات ۳۶.۷ درصد کاهش یافت و کل تجارت با شریک تجاری اصلی، ۲۵ درصد سقوط کرد. در تایلند، صادرات به آمریکا طبق برآورد برنامه توسعه سازمان ملل، ۱۲.۷ درصد کاهش خواهد یافت.

با وجود این توافق‌های هدفمند علیه کالاهای چینی، آسه‌آن به‌احتمال زیاد در همین اجلاس، توافق تجاری گسترش‌یافته‌ای را با چین تحت عنوان «منطقه آزاد تجاری آسه‌آن-چین، نسخه ۳» اعلام خواهد کرد. همان‌طور که وزیر خارجه مالزی عنوان کرده، هدف از این توافق، ساده‌سازی و تسهیل تجارت و ایجاد شرایط تجاری یکسان برای همه کشورهای عضو آسه‌آن با چین است. متأسفانه برای آسه‌آن، در حالی که این توافق نسخه ۳ تقریباً قطعی است، چشم‌انداز همکاری این کشورها در مسائل مهم اقتصادی یا راهبردی منطقه همچنان به یک خیال شبیه است./ منبع