چرا روسیه و چین در حال نظامی‌سازی قطب شمال هستند؟

روسیه در حال نظامی‌سازی سریع قطب شمال است و با تقویت همکاری‌های نظامی با چین، از ضعف‌های ناتو بهره‌برداری می‌کند تا برای درگیری‌های احتمالی آینده با این ائتلاف آماده شود. در حالی که توجه آمریکا به جنگ اوکراین کاهش یافته، ولادیمیر پوتین با افزایش حضور نظامی در قطب شمال، از جمله استقرار بیش از ۳۶ فروند یخ‌شکن (ازجمله چند یخ‌شکن هسته‌ای)، ارتقای پایگاه‌های قطبی، نصب سیستم‌های موشکی پیشرفته در سواحل شمالی، و ازسرگیری پروازهای بمب‌افکن در نزدیکی آلاسکا، در حال آماده‌سازی برای چالش‌های جدید است. این در حالی است که آمریکا تنها دو فروند یخ‌شکن دارد و کانادا و دانمارک روی هم ۲۵ فروند یخ‌شکن دارند، که نشان‌دهنده برتری تحرک روسیه در این منطقه است.

چین که خود را «کشور نزدیک به قطب شمال» می‌داند، به دلیل ذوب یخ‌ها که دسترسی به منابع معدنی کمیاب، ذخایر انرژی و مسیرهای کشتیرانی جدید را آسان‌تر کرده است، به‌شدت به این منطقه علاقه‌مند است. همکاری‌های نظامی مشترک روسیه و چین، از جمله گشت‌های دریایی و رزمایش‌ها در نزدیکی آلاسکا، به امری عادی تبدیل شده و نشانه‌ای از محور همکاری قطبی است که ناتو نمی‌تواند نادیده بگیرد. در جولای ۲۰۲۴، فرماندهی دفاع هوافضای آمریکای شمالی، دو بمب‌افکن روس و دو بمب‌افکن چینی را که در منطقه شناسایی پدافند هوایی آمریکا در نزدیکی آلاسکا پرواز می‌کردند، رهگیری کرد. این اولین پرواز مشترک این دو کشور در این منطقه بود که واکنش جنگنده‌های آمریکایی و کانادایی را برانگیخت. عملیات «تار عنکبوت» اوکراین نیز با هدف قرار دادن بمب‌افکن‌های روس که برای گشت‌زنی در آلاسکا استفاده می‌شدند، به‌طور غیرمستقیم به‌نفع واشنگتن عمل کرد.

ناتو در قطب شمال با کمبودهای جدی مواجه است. آمریکا تعداد محدودی یخ‌شکن قدیمی دارد و سیستم‌های نظارتی و دفاع موشکی منطقه منسوخ شده‌اند. کانادا تنها یک بندر آب عمیق در بالای مدار قطب شمال دارد. ذوب یخ‌های دریا، مسیرهای کشتیرانی جدید، ادعاهای جدید و نقاط بالقوه درگیری نظامی را ایجاد کرده است. گلوگاه دریایی «Bear Gap» در نزدیکی سوالبارد نروژ، که می‌تواند توسط روسیه برای جلوگیری از تقویت ناوگان ناتو در درگیری‌های آینده استفاده شود، و گلوگاه GIUK  (گرینلند-ایسلند-انگلیس)، که برای نظارت بر ناوگان شمالی روسیه و حفاظت از کابل‌های فیبر نوری زیر دریا حیاتی است، نقاط راهبردی کلیدی هستند. گزارش‌ها حاکی از ارتباط زیردریایی‌های روس با تلاش برای نفوذ یا قطع این کابل‌هاست.

اوکراین می‌تواند با فناوری پهپادهای دریایی خود، که در دریای سیاه مؤثر بوده، به ناتو در قطب شمال کمک کند. لیوبا شیپوویچ، مدیرعامل شرکت دیگنیتاس و پروژه پهپادی Victory، معتقد است که عملیاتی مشابه عملیات تار عنکبوت، مانند حمله به بندر مورمانسک روسیه با پهپادهای دریایی، در صورت تطبیق با شرایط سرد قطبی و پشتیبانی ارتباطی مانند استارلینک، امکان‌پذیر است، اما نیازمند رعایت قوانین بین‌المللی و مجوز کشورهایی مانند دانمارک است. هیوری وولکوف، فرمانده واحد پهپادی Yasni Ochi، نیز معتقد است که با مطالعه دقیق تاکتیک‌های دشمن و جمع‌آوری اطلاعات، چنین عملیاتی قابل اجرا است.

روسیه از پوشش علمی برای گسترش نظامی و بهره‌برداری از منابع قطب شمال استفاده می‌کند. اداره اطلاعات اصلی اوکراین (HUR) گزارش داده که مؤسسه تحقیقات قطب شمال و جنوبگان روسیه، اکتشافات دو منظوره‌ای برای جمع‌آوری داده‌های یخ، باد و اقیانوس انجام می‌دهد که هم برای بهره‌برداری تجاری و هم برای تحرک ناوگان شمالی کاربرد دارد. روسیه همچنین زیرساخت‌های ماهواره‌ای و ارتباطی را برای پشتیبانی از ناوگان شمالی و عملیات پهپادی آینده نصب می‌کند.

فنلاند، به‌عنوان عضو جدید ناتو، برای تهدیدات پس از جنگ اوکراین آماده می‌شود. تصاویر ماهواره‌ای نشان‌دهنده گسترش زیرساخت‌های روسیه در نزدیکی مرز فنلاند، از جمله اردوگاه‌های چادری، انبارها و بازسازی باندهای هوایی است. مقامات فنلاندی معتقدند که پس از پایان جنگ اوکراین، روسیه هزاران سرباز را به مرز قطبی خود اعزام خواهد کرد. ناتو برای توسعه پهپادهای مقاوم به شرایط قطبی تلاش می‌کند، اما روسیه و چین با پهپادهایی مانند Zala Aero و S-70 Okhotnik  که برای دماهای زیر صفر طراحی شده‌اند، پیشتاز هستند.

رقابت نظامی در قطب شمال با مسابقه برای منابع آن، از جمله نفت، گاز و مواد معدنی کمیاب، گره خورده است. پیشنهاد دونالد ترامپ برای خرید گرینلند به دلیل منابع و موقعیت راهبردی آن، از نظر دیپلماتیک نتیجه معکوس داشت و گرینلند را به‌سمت شرکای نوردیک و اروپا و حتی چین سوق داد. ماریا آکرن، استاد علوم سیاسی دانشگاه گرینلند، تأکید کرد که گرینلند منابع عظیمی دارد، اما نبود زیرساخت و پیچیدگی‌های سیاسی سرمایه‌گذاری را دشوار می‌کند. گرینلند موضع خود را «باز برای تجارت» اعلام کرده، اما اظهارات دوره ترامپ روابط با آمریکا را تضعیف کرده و گرینلند را به‌سمت چین، به‌ویژه در بخش شیلات، نزدیک‌تر کرده است. آکرن هشدار داد که وجود ناتو ممکن است در آینده به‌خطر بیفتد.

بهترین راه برای مهار جاه‌طلبی‌های روسیه در قطب شمال، تضعیف آن در اوکراین است. روسیه‌ای که تضعیف شود، کمتر احتمال دارد در قطب شمال یا بالتیک ریسک کند؛ در حالی که روسیه‌ای با اعتمادبه‌نفس ممکن است با تهاجم متعارف یا تاکتیک‌های منطقه خاکستری، مانند قطع کابل‌های زیر دریا، خطر را افزایش دهد. ناتو باید با سرمایه‌گذاری در ستادها و جبهه‌های دفاعی آماده در قطب شمال و بازسازی اعتماد با شرکایی مانند گرینلند، از گسترش درگیری جلوگیری کند./ منبع