بریکس: درس‌هایی از همکاری

گروه بریکس (برزیل، روسیه، هند، چین، آفریقای جنوبی) در هفدهمین اجلاس خود در برزیل، که اوایل جولای برگزار می‌شود، فرصتی بی‌سابقه برای تقویت همکاری‌های جنوب-جنوب در حوزه‌های تجارت، سلامت، محیط‌زیست و حاکمیت دیجیتال فراهم کرده است. برزیل، به دلیل ریاست همزمان بر گروه بیست، بریکس و کنفرانس تغییرات اقلیمی (COP30)، در موقعیتی منحصربه‌فرد قرار دارد. این کشور با فشرده‌سازی برنامه یک‌ساله در ۶ ماه، به دنبال تداوم دستاوردهای گروه بیست، مانند همکاری در سلامت و اصلاح حاکمیت جهانی، در چارچوب بریکس است. موضوع اصلی اجلاس، «تقویت همکاری جنوب جهانی برای حاکمیتی فراگیرتر و پایدار»، بر رشد و توسعه متمرکز است. بریکس، با وجود تفاوت‌های ژئوپلیتیکی، حوزه‌ای محدود اما مشروع برای همکاری اقتصادی و موضوع‌محور ایجاد کرده و تصمیم‌گیری‌ها را بر اساس اجماع پیش می‌برد.

بریکس از تبدیل‌شدن به مدافع منافع داخلی اعضا پرهیز کرده و این امر پیشرفت را در مسائل کلیدی جنوب جهانی، مانند تسهیل تجارت، محدود کرده است. برزیل، با حمایت هند و آفریقای جنوبی، گفت‌وگوها را به سمت مکانیزم‌های پرداخت جایگزین، مانند پرداخت‌های دیجیتال و ارزهای محلی، هدایت کرده است. بیانیه وزرای خارجه نشان می‌دهد که بحث‌هایی درباره پلتفرم‌های پرداخت فرامرزی در جریان است، اما ایده ارز مشترک، به دلیل غیرممکن بودن، مطرح نیست. گسترش اخیر بریکس نیز این موضوع را تأیید کرده است.

همکاری در سلامت جهانی از اولویت‌های برزیل است. این کشور، که در گروه بیست، اتحاد جهانی علیه گرسنگی و فقر را راه‌اندازی کرد، در بریکس بر خودکفایی در تولید واکسن و حذف بیماری‌های اجتماعی مانند سل، مالاریا و بیماری‌های گرمسیری تمرکز دارد. گسترش بریکس توجه به بیماری‌هایی مانند سل را، که در کشورهای جدید عضو همچنان شایع است، احیا کرده است. اشتراک فناوری‌های سلامت، که برخی اعضای بریکس در آن مزیت دارند، بخشی از این گفت‌وگوست. از سال ۲۰۱۸، هر عضو بریکس مرکز تحقیق و توسعه واکسن دارد که برای همکاری با شرکا موظف است.

اتصال زیرساختی و تاب‌آوری زنجیره تأمین از محورهای کلیدی همکاری بریکس است. شوک‌های ناشی از همه‌گیری کرونا و بحران غرب آسیا نیاز به مسیرهای تجاری جایگزین و اتصال درون‌آفریقایی را برجسته کرده است. آفریقا، به‌عنوان مرز بعدی رشد، برای اقتصاد جهانی اهمیت دارد، به‌ویژه که رشد اقتصادهایی مانند چین کند شده است. سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های سخت و لجستیک، از جمله بندرها، احتمالاً در اجلاس مطرح خواهد شد. استراتژی مشارکت اقتصادی بریکس ۲۰۳۰ بر کاهش هزینه‌های تجارت، حاکمیت دیجیتال، امنیت انرژی و غذایی تأکید دارد. اعضای جدید مانند اندونزی و ویتنام در بحث‌های مربوط به زنجیره تأمین و دوست‌-سپاری نقش دارند.

اقتصاد دیجیتال و تحول دیجیتال نیز از عناصر اصلی همکاری است که شامل صنعتی‌سازی داخلی، حمایت از بنگاه‌های کوچک و متوسط و همکاری در تولید پیشرفته می‌شود. از منظر هند، بریکس پلتفرمی برای اجماع کم‌جاه‌طلب اما گسترده در مسائل رشد و توسعه است. این گروه به چالش‌های جنوب جهانی مشروعیت می‌بخشد، بدون اینکه هند را از مشارکت با غرب بازدارد. تعهد هند به نظام تجارت بین‌المللی آزاد و تقویت نهادهای چندجانبه، حتی در بریکس، این موضوع را نشان می‌دهد. اعضای جدید نیز به دلیل توانایی بریکس در ایجاد اجماع غیرالزام‌آور جذب این گروه شده‌اند./ منبع