جنگی پنهان در جنوب جهانی: آیا عملیات‌های کی‌یف در آفریقا نتیجه می‌دهد؟

پس از تهاجم تمام‌عیار روسیه در سال ۲۰۲۲، اوکراین در آفریقا و غرب آسیا دو راهبرد متناقض را دنبال کرده است. از یک‌سو، وزارت خارجه اوکراین تلاش می‌کند تا این کشور را به‌عنوان یک شریک قابل‌اعتماد در دفاع و کشاورزی معرفی کرده و حمایت کشورهای آفریقایی را در مجامع چندجانبه مانند سازمان ملل جلب نماید. از سوی دیگر، سرویس اطلاعات نظامی اوکراین (HUR) با هدف برهم زدن عملیات نظامی روسیه و ضربه زدن به پیمانکاران نظامی خصوصی (PMCs) وابسته به کرملین، عملیات‌های جنبشی پرریسکی را در سرتاسر قاره انجام داده است. این ناهماهنگی، در جایی که روسیه با اتکا به ثروت، منابع نظامی و میراث ضد استعماری شوروی از برتری دیپلماتیک برخوردار است، برای اوکراین بسیار مضر است. این عملیات‌های پنهان، ارزش تاکتیکی محدودی برای اوکراین دارند و در درجه اول برای روابط عمومی و تقویت وجهه اوکراین به‌عنوان یک شکارچی جسور روسیه طراحی شده‌اند، اما این اقدامات به قیمت تضعیف دیپلماسی دقیق و شراکت‌های اقتصادی مورد نظر کی‌یف تمام می‌شود.

این عملیات پنهان، پیامدهای ناخواسته‌ای به‌دنبال داشته و سبب شده است اوکراین بی‌توجه به پویایی‌‌ها و پیچیدگی‌های منطقه‌ای، شبیه به یک قدرت خارجی دیگر درآید که از بی‌ثباتی آفریقا بهره می‌برد. به‌عنوان مثال، در سودان، اوکراین حدود صد نیروی ویژه را برای کمک به نیروهای مسلح سودان (SAF)  در برابر نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) تحت حمایت واگنر اعزام کرد که اگرچه به نیروهای مسلح سودان کمک تاکتیکی محدودی نمود، اما سود بلندمدت آن زودگذر بود. در مالی، همکاری ضمنی اوکراین با جدایی‌طلبان قوم طوارق و جهادی‌ها علیه حکومت نظامیان تحت حمایت روسیه، منجر به قطع روابط دیپلماتیک توسط مالی و نیجر و محکومیت آن توسط بلوک منطقه‌ای «جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا» (ECOWAS) شد، که به‌شدت به وجهه اوکراین آسیب زد و آن را به‌عنوان یک مداخله‌گر خارجی معرفی کرد. در نتیجه، این اقدامات، باوجود تلاش‌های اوکراین برای بهبود روابط (مانند افتتاح هشت سفارت جدید و ترویج نقش خود به‌عنوان صادرکننده غلات)، باعث کاهش حمایت آفریقا از اوکراین در مجمع عمومی سازمان ملل شده است؛ به‌طوری که تعداد کشورهای آفریقایی حامی اوکراین از ۲۵ مورد در سال ۲۰۲۳، به سیزده مورد در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته است.

با توجه به محدودیت‌های منابع اوکراین و شکاف‌های جدی در تخصص منطقه‌ای دیپلمات‌ها و مقامات امنیتی، اوکراین باید در رویکرد خود تجدیدنظر کند. یک رویکرد کم‌خطر و مفید می‌تواند تمرکز بر جمع‌آوری و انتشار اطلاعات منطقه‌ای در مورد فعالیت‌های پیمانکاران نظامی خصوصی روسیه باشد، همان‌طور که در لیبی و سوریه نشان داد، تا ارزش خود را به‌عنوان یک شریک امنیتی به متحدان غربی اثبات کند. در مقابل، اقدامات پنهان و حمله مستقیم به نیروهای روسیه، علاوه بر تضعیف دیپلماسی، خطر تشدید جنگ سایه و احتمالاً ایجاد پیمانکاران نظامی خصوصی اوکراینی را در آینده (با استفاده از کهنه‌سربازان) به‌همراه دارد که می‌تواند وضعیت را بدتر کند. برای ایجاد شراکت‌های مؤثر و پایدار، کی‌یف باید از اهداف متقابل درک روشنی داشته باشد و به اولویت‌های شرکای آفریقایی حساس باشد؛ در غیر این صورت، انتقام‌جویی‌های بی‌بندوبار در سراسر قاره، نتیجه‌ای درخور و متناسب با اهداف اوکراین نخواهد داشت./ منبع