راهی به سوی ائتلافهای داوطلبانه اروپا
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «راهی به سوی ائتلافهای داوطلبانه اروپا» نوشته اولگا اولیکر (Olga Oliker)، لیزا موسیون (Lisa Musiol) و مارتا موچنیک (Marta Mucznik)، در اندیشکده گروه بینالمللی بحران (International Crisis Group) منتشر شده است. این یادداشت بررسی میکند که چگونه ائتلافهای داوطلبانه و همکاریهای زیرمنطقهای در اروپا، در پاسخ به تهاجم روسیه به اوکراین و کاهش حمایت آمریکا، بهعنوان مکمل نهادهای سنتی مانند ناتو و اتحادیه اروپا، نقش فزایندهای در امنیت منطقهای ایفا میکنند. در ادامه، بهره سخن این یادداشت را میخوانید.
اروپا با چالشهای امنیتی بیسابقهای مواجه است. تهاجم تمامعیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، همراه با بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید و تمایل آمریکا به کاهش حضور و هزینههایش در اروپا، نگرانیها از تجاوزات آینده روسیه را افزایش داده است. نهادهایی مانند ناتو، اتحادیه اروپا و سازمان امنیت و همکاری اروپا همچنان نقش کلیدی دارند، اما محدودیتهایی نظیر تصمیمگیری مبتنی بر اجماع و وابستگی به آمریکا، آنها را کند کرده است. در نتیجه، کشورهای اروپایی به دنبال همکاریهای سریعتر و مؤثرتر از طریق ائتلافهای داوطلبانه و گروههای زیرمنطقهای هستند که گاهی با ناتو و اتحادیه اروپا مرتبطاند و گاهی مستقل عمل میکنند.
از زمان پایان جنگ سرد، ناتو، اتحادیه اروپا و سازمان امنیت و همکاری اروپا بسترهایی برای همکاری و ثبات فراهم کردهاند، اما تهاجم روسیه و کاهش حمایت آمریکا این ساختارها را به چالش کشیده است. اتحادیه اروپا با هماهنگی کمکهای عظیم به اوکراین و ناتو با حفظ انسجام سیاستی، پاسخهایی ارائه دادهاند، اما ائتلافهای داوطلبانه برای جبران کاستیها شکل گرفتهاند. برای مثال، بریتانیا و فرانسه در سال ۲۰۲۵ ابتکاراتی با مشارکت بیش از ۳۰ کشور برای حمایت دیپلماتیک از کییف و بررسی استقرار نیرو پس از آتشبس هدایت کردند. این ائتلافها با هدف تقویت اوکراین و امنیت اروپا، بدون جایگزینی ناتو یا اتحادیه اروپا، عمل میکنند.
در حوزه نظامی، ابتکاراتی مانند نیروی اعزامی مشترک به رهبری بریتانیا با ده کشور، همکاری نوردیک-بالتیک (NB8) و گروه مقابله با مین دریای سیاه به رهبری ترکیه، بلغارستان و رومانی، تقویت شدهاند. این ابتکارات از زیرساختهای ناتو بهره میبرند، اما امکان اقدام سریع و همکاری با غیرعضوها مانند اوکراین، ترکیه، کرهجنوبی و ژاپن را فراهم میکنند. برای نمونه، استقرار دائمی تیپ آلمانی در لیتوانی و فعالسازی نیروی اعزامی مشترک برای حفاظت از زیرساختهای زیردریایی، نشاندهنده این رویکرد است.
در حوزه دیپلماتیک، کشورهای اروپایی با هماهنگی مواضع خود، از اوکراین در مذاکرات با آمریکا و روسیه حمایت کردهاند. در فوریه ۲۰۲۵، سران انگلیس، فرانسه و ترکیه با زلنسکی دیدارهایی برگزار کردند تا تعهد خود به امنیت اوکراین را نشان دهند. این تلاشها مانع فشار آمریکا بر کییف برای توافقی زیانبار شد و پیشنهاد آتشبسی در پاریس ارائه گردید که مبنای مذاکرات کنونی اوکراین با مسکو است. این هماهنگی، شامل کشورهایی خارج از اروپا مانند کانادا، استرالیا، کرهجنوبی و ژاپن، انعطافپذیری بیشتری نسبت به ساختارهای رسمی ناتو و اتحادیه اروپا فراهم کرد.
بحث درباره نیروی اطمینانبخش برای استقرار پس از آتشبس، با حمایت فرانسه، انگلیس و دیگران، با هدف بازدارندگی روسیه مطرح شده، اما موانعی مانند نیاز به توافق صلح، موافقت روسیه و تعهدات امنیتی مشخص دارد. با وجود این، این گفتوگوها هماهنگی بیسابقهای بدون رهبری آمریکا ایجاد کرده و تعهد کشورهای کلیدی را نشان داده است. در نهایت، ائتلافهای داوطلبانه، همراه با تقویت همکاریهای زیرمنطقهای مانند NB8 و دریای سیاه، بهعنوان مکمل نهادهای سنتی، به معماری امنیتی جدید اروپا شکل میدهند، هرچند بازدارندگی کامل در برابر روسیه همچنان نامطمئن است./ منبع
