اولین ائتلاف خاورمیانهای که به اجازه واشنگتن نیازی ندارد
توافق دفاعی مکه به عنوان نخستین ائتلاف منطقهای مستقل از واشنگتن، معادلات امنیتی خاورمیانه و جایگاه اسرائیل را به چالش میکشد.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «اولین ائتلاف خاورمیانهای که به اجازه واشنگتن نیازی ندارد» نوشته منصور قیصر (Mansoor Qaisar) در میدل ایست مانیتور (Middle East Monitor) منتشر شده است. این یادداشت، به بررسی ابعاد ژئوپلیتیک توافق دفاعی مکه میان عربستان، ترکیه و پاکستان، گمانهزنیها پیرامون پیوستن احتمالی ایران و پیامدهای ساختاری آن بر معماری امنیتی خاورمیانه و مناقشه فلسطین میپردازد. در ادامه، چکیده این مطلب آمده است.
توافق دفاعی سهجانبه میان عربستان، ترکیه و پاکستان که اخیراً به امضا رسیده است، به عنوان نقطه عطفی نوین در تحولات ژئوپلیتیک خاورمیانه توجه ناظران بینالمللی را به خود جلب کرده است. این ائتلاف راهبردی، فراتر از یک اتحاد نظامی متعارف، نشاندهنده شکلگیری جریانی است که تلاش میکند معماری امنیتی منطقه را بر پایه پویاییهای بومی و کاملاً مستقل از اراده ایالات متحده آمریکا بازطراحی کند. انتشار گزارشهایی پیرامون تمایل احتمالی ایران برای پیوستن به این پیمان و سفر مقامات ارشد نظامی پاکستان به تهران، ابعاد تازهای از همگرایی و دیپلماسی پنهان و آشکار را در منطقه نمایان کرده است؛ در این میان، اسلامآباد نقش کلیدی به عنوان یک کانال ارتباطی حیاتی میان بازیگران مختلف ایفا میکند.
یکی از محورهای اصلی و تعیینکننده در این ساختار امنیتی، موضوع فلسطین و تحولات جاری در غزه و کرانه باختری است. این پیمان در خلأ شکل نگرفته، بلکه ریشه در نارضایتی عمیق کشورهای منطقه از رویکردهای موجود در قبال مناقشه فلسطین دارد. انتخاب مکه به عنوان محل امضای این توافق، پیامی معنادار به همراه داشت. در صورتی که این بلوک امنیتی گسترش یابد و کشورهایی همچون ایران را نیز دربربگیرد، در عمل به نخستین ائتلاف جهان اسلام در دهههای اخیر تبدیل خواهد شد که ابزار و پتانسیل لازم برای ایجاد هزینه واقعی در برابر سیاستهای اسرائیل را داراست، نه اینکه تنها به صدور بیانیههای سیاسی بسنده کند.
این احتمال، زنگ خطر را برای تلآویو و ابوظبی به صدا درآورده است. نگرانی اصلی کانونهای تصمیمگیری در این کشورها، هراس از شکلگیری یکپارچگی جمعی است که میتواند ابتکار عمل را در پرونده فلسطین از دست روابط دوجانبه خارج کند. اگر ائتلاف مذکور جبههای واحد تشکیل دهد، روند عادیسازی روابط با موانع جدی مواجه خواهد شد. با این حال، ایده گسترش مقیاس این پیمان فراتر از خاورمیانه و جذب بازیگرانی از جنوب شرق آسیا یا آسیای مرکزی، با موانع ساختاری سنتی و تفاوت در دیدگاههای استراتژیک اعضا روبهروست.
در این میان، کشورهایی همچون هند نیز بهشدت تحت تأثیر این تحولات قرار میگیرند. دهلی در دهههای گذشته تلاش کرده است تا روابط عمیق و همهجانبهای با کشورهای خلیج فارس، اسرائیل و ایالات متحده برقرار کند و ظهور یک معماری امنیتی مستقل جدید که محوریت آن بر اساس مسئله فلسطین و با حضور پاکستان شکل گرفته باشد، هند را در تنگنای راهبردی قرار میدهد و روابط چندجانبه این کشور را پیچیده میکند. در نهایت، پیمان مکه فرع بر دستاوردهای عملیاتی آن، نماد گذار خاورمیانه به عصری است که در آن مشروعیت امنیتی دیگر از واشنگتن صادر نمیشود، بلکه پایتختهای منطقه خود قواعد بازی جدید را تدوین میکنند./ منبع
