واکنش اروپا به سودای آمریکایی تصرف گرینلند چیست؟
بحران گرینلند مناسبات آمریکا و اروپا را دگرگون میکند.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «واکنش اروپا به سودای آمریکایی تصرف گرینلند چیست؟» در اندیشکده تهران منتشر شده است که به تشدید فشارهای اقتصادی و نظامی آمریکا برای تصرف گرینلند، پیامدهای آن بر امنیت اروپا، روابط فراآتلانتیک و آینده نظم جهانی میپردازد و سناریوهای محتمل پیشِرو را ترسیم میکند. این متن نشان میدهد که اروپا در برابر تهدیدات فزاینده واشنگتن ناگزیر از انتخاب میان سازش، تعقیب مسیر میانه یا مقاومت فعال است؛ انتخابی که میتواند بر سرنوشت ناتو و ساختار قدرت جهانی اثرگذار باشد. در ادامه، چکیده این یادداشت آمده است.
اقدامات اخیر آمریکا برای تصرف گرینلند، این جزیره راهبردی در شمال اقیانوس اطلس، سطح تهدید امنیتی آمریکا برای اروپا را بهطور بیسابقهای افزایش داده و پیامدهای مهمی برای روابط فراآتلانتیک و نظم جهانی در حال تغییر بههمراه آورده است. دونالد ترامپ اعلام کرده که آمریکا به کمتر از کنترل کامل گرینلند رضایت نخواهد داد و از دوازدهم بهمن ماه، تعرفه ۱۰ درصدی بر کشورهای مخالف این تصرف، شامل دانمارک، نروژ، سوئد، فرانسه، آلمان، انگلیس، هلند و فنلاند اعمال میکند. همزمان، مقامات نظامی دانمارک با اشاره به تحرکات اخیر نظامی آمریکا، از احتمال حمله قریبالوقوع به این جزیره سخن گفتهاند و بدین ترتیب بعد نظامی بحران تقویت شده است.
در واکنش به این وضعیت، کشورهای انگلیس، آلمان، دانمارک، هلند، نروژ، فنلاند، فرانسه و سوئد با صدور بیانیهای مشترک تأکید کردهاند که تهدیدهای تعرفهای آمریکا روابط فراآتلانتیک را تضعیف میکند و برای انسجام این روابط مخاطرهآمیز است. وزیر دفاع بلژیک نیز تصریح کرده که اروپا توان شکست نظامی آمریکا در گرینلند را ندارد، اما در صورت تصرف اجباری این جزیره توسط آمریکا، اتحادیه اروپا طرح جایگزین یا «پلن بی» برای مقابله با پیامدهای آن در اختیار دارد. اتحادیه اروپا پیشتر در جریان جنگ تعرفهای قبلی، بستهای شامل تعرفههایی به ارزش ۹۳ میلیارد یورو و استفاده از «ابزار ضداجبار» برای محدودکردن دسترسی شرکتهای آمریکایی به بازار اروپا آماده کرده بود و اکنون آماده است در صورت ضرورت آن را فعال کند. همچنین دانمارک اعلام کرده رزمایشی مشترک با حضور برخی کشورهای اروپایی در گرینلند برگزار خواهد کرد تا نوعی نمایش همبستگی و بازدارندگی در برابر آمریکا باشد.
تشدید اختلافات فراآتلانتیک، فرصتهایی برای کشورهایی چون روسیه و چین ایجاد میکند تا با بهرهبرداری از شکاف میان اروپا و آمریکا، منافع خود را پیش ببرند و با حمایت گزینشی از یک طرف، به نوعی باجگیری سیاسی دست بزنند. همزمان، شدتگرفتن اختلاف در میان مدافعان نظم کنونی جهانی، فضایی گستردهتر برای نیروهای تجدیدنظرطلب در نظام بینالملل فراهم میکند تا برای تغییر نظم موجود تلاش کنند. در این میان، اوکراین نیز در زمره بازندگان این وضعیت قرار میگیرد، زیرا تضعیف انسجام غرب میتواند حمایت از این کشور را تحت تأثیر قرار دهد و موقعیت آن را در مناقشه با روسیه دشوارتر سازد.
برای آینده این بحران سه سناریو قابل تصور است. در سناریوی نخست، اروپا بهدلیل اختلافات داخلی، فقدان توان نظامی کافی و نبود انسجام در رویکرد نسبت به روابط فراآتلانتیک، در نهایت به سازش تن میدهد و ترامپ با اتکا به فشارهای اقتصادی و نظامی موفق به تصرف گرینلند میشود. در این صورت، روابط فراآتلانتیک بهطور جدی تضعیف خواهد شد، اما آمریکا همچنان متحد اروپا و عضو ناتو باقی میماند و پس از این پیروزی، طرحهای فرهنگی و سیاسی خود را با جدیت بیشتری در اروپا دنبال میکند.
در سناریوی دوم، ترامپ بهطور موقت از شدت فشارها میکاهد و اولویت خود را به مسائل دیگر معطوف میکند، هرچند هدف دستیابی به گرینلند را کنار نمیگذارد. در این وضعیت، تنشهایی محدود میان دو طرف بروز خواهد کرد، اما اروپا میکوشد متحد آمریکا باقی بماند و از تشدید تقابل پرهیز کند؛ مشابه وضعیتی که در دور نخست ریاستجمهوری ترامپ رخ داد، زمانی که تلاش برای خرید گرینلند با مخالفت دانمارک روبهرو شد و صرفاً تنشی محدود ایجاد کرد.
در سناریوی سوم، اروپا به این جمعبندی میرسد که تهدید آمریکا علیه ارزشها و تمامیت ارضی اعضای اتحادیه کمتر از تهدید روسیه نیست و بهطور جدی در پی مقابله با فشارهای واشنگتن برمیآید. در این حالت، گزینههایی مانند بستن پایگاههای نظامی آمریکا در اروپا، اعمال تعرفه و محدودیت علیه شرکتها و منافع آمریکایی و نیز گسترش روابط با چین مطرح میشود. تحقق این سناریو به فروپاشی عملی ائتلاف ناتو، تشدید تنش در روابط اروپا و آمریکا و نزدیکشدن جهان به آستانه نظمی چندقطبی منجر خواهد شد. اروپا که تاکنون کوشیده با رویکردی میانه، ضمن حفظ روابط فراآتلانتیک، تهدیدهای آمریکا را مهار کند، اکنون در برابر انتخابی سرنوشتساز میان تبعیت از واشنگتن یا رویارویی با آن قرار گرفته و هنوز نتوانسته در اینباره به تصمیمی قطعی برسد./ منبع
