تأثیر جنگ ایران و اسرائیل بر تهاجم روسیه به اوکراین

در تاریخ ۲۳ ژوئن، ایالات متحده سه تأسیسات هسته‌ای ایران را هدف حمله قرار داد. مقامات آمریکایی اعلام کردند که این اقدام پاسخی به افزایش تنش‌های اخیر ایران علیه اسرائیل بود. در پاسخ، ایران نیز حمله‌ای علیه اسرائیل ترتیب داد. این سلسله حملات منجر به مرگ صدها نفر شده و به درگیری نظامی مستقیمی میان دو کشور انجامیده است.

در حالی که جامعه جهانی با نگرانی این تحولات در غرب‌آسیا را دنبال می‌کند و بسیاری از کشورها خواستار توقف درگیری‌ها و بازگشت به میز مذاکره شده‌اند، تنش‌ها همچنان ادامه دارد. در این میان، یک کشور به‌طور خاص در حال رصد دقیق پیامدهای این جنگ است: «روسیه».

در سال‌های گذشته، به‌ویژه پس از آغاز تهاجم گسترده روسیه به اوکراین، روسیه به‌طور فزاینده‌ای به ایران متکی شده است. زمانی که روسیه در سال ۲۰۲۲ جنگ علیه اوکراین را آغاز کرد، انتظار داشت ظرف چند روز آن را به پایان برساند؛ اما اکنون این جنگ وارد چهارمین سال خود شده و با شکست‌های سنگینی برای مسکو همراه بوده است. بیش از یک میلیون تلفات انسانی، از بین‌رفتن ده‌ها میلیارد دلار تجهیزات نظامی و صدها میلیارد دلار خسارت ناشی از تحریم‌های بین‌المللی، از جمله نتایج این تهاجم است.

در نتیجه این فشارها، روسیه ناگزیر به جلب حمایت تسلیحاتی از متحدانش، به‌ویژه ایران، شده است. ایران پهپادهای تهاجمی و شناسایی «شاهد» و همچنین موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد را در اختیار روسیه قرار داده است. این تسلیحات در حملات گسترده به اهداف غیرنظامی در سراسر اوکراین به کار گرفته شده‌اند.

اما جنگ اخیر میان ایران و اسرائیل این همکاری نظامی را در معرض تهدید قرار داده است. ایران اکنون برای مقابله با حملات اسرائیل به بازسازی توان دفاعی خود نیاز دارد و ممکن است صادرات تجهیزات نظامی به روسیه را کاهش دهد تا آن‌ها را برای دفاع از خود حفظ کند. کاهش ارسال پهپادهای شاهد و موشک‌های ایرانی می‌تواند توان روسیه برای ادامه حملات در اوکراین را به‌شدت محدود سازد. اگرچه روسیه تلاش کرده است نسخه‌های مشابه پهپادهای ایرانی را در داخل تولید کند، اما گزارش‌ها نشان می‌دهد که این مدل‌ها کارایی لازم را در میدان نبرد نداشته‌اند.

علاوه بر بعد نظامی، جنگ ایران و اسرائیل، روسیه را در موقعیت سیاسی پیچیده‌ای قرار داده است. مسکو روابط نزدیکی هم با تهران و هم با تل‌آویو دارد. پس از فروپاشی شوروی، روابط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی میان روسیه و اسرائیل به‌طور قابل‌توجهی تقویت شده و حجم مبادلات تجاری دو کشور سالانه میلیاردها دلار را شامل می‌شود. ارتباطات شخصی میان ولادیمیر پوتین و بنیامین نتانیاهو نیز نشانه‌ای از پیوندهای سیاسی مستحکم میان دو کشور است.

در عین حال، روسیه با ایران نیز روابط نزدیکی دارد. روسیه از تأمین‌کنندگان اصلی تسلیحات و فناوری برای ایران پس از پایان جنگ سرد بوده و در جنگ داخلی سوریه نیز هر دو کشور از حکومت بشار اسد حمایت کردند. توافقنامه همکاری راهبردی اخیر میان تهران و مسکو نیز بر تقویت روابط سیاسی، اقتصادی و نظامی دلالت دارد.

با این حال، عدم ارائه کمک نظامی جدی روسیه به ایران در جریان درگیری با اسرائیل، ممکن است به نارضایتی تهران منجر شود. به‌جز محکومیت حمله آمریکا به تأسیسات هسته‌ای ایران، روسیه از ارائه حمایت عملی نظامی خودداری کرده است؛ امری که می‌تواند جایگاه مسکو را به‌عنوان متحد قابل اعتماد در نگاه تهران تضعیف کند.

در کنار پیامدهای نظامی و سیاسی، بعد اقتصادی جنگ نیز قابل توجه است. وزیر توسعه اقتصادی روسیه اعلام کرده که اقتصاد کشور در آستانه رکود قرار دارد. تورم بالا، نرخ بهره‌های سنگین و رکود اقتصادی چشمگیر، قدرت خرید روسیه را کاهش داده و توان این کشور برای خرید تسلیحات جدید را محدود ساخته است. به‌طور موازی، اقتصاد ایران نیز تحت‌فشار قرار دارد. بنا بر گزارش شورای آتلانتیک، عملکرد اقتصادی ایران ضعیف بوده و تحریم‌ها، تورم و کاهش تجارت منطقه‌ای، اقتصاد این کشور را با بحران مواجه کرده است. با توجه به این شرایط و درگیری با اسرائیل، ایران ممکن است منابع خود را برای نیازهای داخلی بسیج کرده و همکاری اقتصادی با روسیه را کاهش دهد.

در مجموع، جنگ اسرائیل و ایران تبعات گسترده‌ای برای روسیه خواهد داشت. این جنگ باعث کاهش دسترسی روسیه به تسلیحات ایرانی، تضعیف روابط سیاسی با تهران و تشدید بحران اقتصادی برای هر دو کشور می‌شود. پیامدهای این وضعیت می‌تواند موقعیت روسیه را در جنگ اوکراین به‌طور جدی تحت تأثیر قرار دهد. در حالی که آینده این درگیری‌ها هنوز مشخص نیست، روشن است که تحولات غرب‌آسیا بی‌تأثیر بر جبهه شرقی اروپا نخواهد بود./ منبع