آیا پوتین در حال از دست دادن کنترل رویدادها است؟

سیاستمداران مخالف روس می‌گویند اگر حمله اخیر در دونباس، مانند تلاش‌های پیشین، شکست بخورد، پوتین ممکن است پیش از پایان سال آماده پایان جنگ یا آتش‌بس شود. اما پیش از تصور آمادگی مسکو برای صلح، باید سناریوی «جنگ ایده‌آل» پوتین را درک کرد، زیرا صلح در غرب و در رژیم روسیه معانی متفاوتی دارد.

تحلیل‌گران نظامی می‌گویند کرملین دوباره در دونباس به‌دنبال «پیشرفت قاطع» است، مشابه تلاش ناموفق بهار گذشته. طراحان پروژه «بازاندیشی در مورد روسیه» (Re-Russia) معتقدند دو ماه آینده، پایان نبرد دونباس – که روسیه ۷۰ درصد آن را کنترل می‌کند اما به خط دفاعی اوکراین در دونتسک نفوذ نکرده – و شاید جنگ چهارساله را رقم می‌زند. با وجود زیان‌های عظیم روسیه، ذخایر نیروی انسانی و فرسودگی ارتش اوکراین شانس موفقیت را ممکن می‌سازد.

رسانه‌های طرفدار کرملین از فصل بهار ادعا کرده‌اند که نفوذ به خطوط اوکراین تا پایان سال ۲۰۲۵ موفق خواهد بود. افسران اسیر روس گفته‌اند حمله «آخرین فشار» به پیروزی است. اوکراین گزارش می‌دهد اگر پیشرفت رخ ندهد، بحث توقف جنگ بازمی‌گردد. نظرسنجی مرکز لِوادا نشان می‌دهد دوسوم روس‌ها خواستار مذاکرات صلح فوری‌اند و حمایت از ادامه جنگ از ۴۱ درصد به ۲۷ درصد کاهش یافته است.

اما تصمیم نهایی با پوتین است که به مدل «جنگ ایده‌آل» خود پایبند است. نخست، جنگ راحت برای او «عملیات ویژه» با نیروی اعزامی است که بدون آسیب به اقتصاد ادامه می‌یابد، تجمع دور رهبر سیاسی را توجیه می‌کند و سرکوب سیاسی را ممکن می‌سازد. دوم، امکان تعلیق و ازسرگیری جنگ وجود دارد، بسته به وضعیت جبهه و نیازهای سیاسی داخلی حکومت روسیه. سوم، توافقی با شرایط نامطلوب برای اوکراین که درگیری را موقتاً متوقف کند، اما به کرملین اجازه ازسرگیری در زمان دلخواه را بدهد، ایده‌آل است. کی‌یف متهم به نقض صلح شده و تهاجم جدید توجیه می‌شود.

در سال ۲۰۱۹، مسکو امیدوار بود «فرمول اشتاین‌مایر» را به اوکراین بقبولاند، که انتخابات در دونباس اشغالی و وضعیت ویژه را پیش از خروج روسیه و کنترل مرزها الزامی می‌کرد؛ یعنی قانونی‌سازی نیروهای تحت کنترل روسیه. زلنسکی این را «وحشت» خواند و رد کرد. پروپاگاندای روس برای وادارکردن اوکراین به پذیرش این فرمول شروع شد و زمینه تهاجم سال ۲۰۲۱ را فراهم کرد که «عملیات دو مرحله‌ای» بود: صلح شرم‌آور و سپس اعزام نیروها با بهانه نقض شرایط.

واقعیت‌های جنگ در سال چهارم، با چیزی تا ۲۵۰ هزار کشته و صدها هزار زخمی و مشکلات اقتصادی، رویکردهای قدیمی پوتین را ناکارآمد کرده است. آیا روس‌ها همچنان این را جنگ اعزامی می‌دانند؟ حدود ۳۰ درصد می‌گویند جنگ تأثیر زیادی بر آن‌ها داشته است. حملات پهپادی اوکراین به سوخت، جنگ را به زندگی روزمره آورده است. با وجود سرکوب، کرملین از نارضایتی پنهان می‌ترسد. بسیج سال ۲۰۲۲ خروج نیروی کار را به‌دنبال داشت و کرملین از تکرار آن اجتناب می‌کند.

امید کرملین به اجلاس آلاسکا برای چرخش به‌نفعش بی‌نتیجه ماند. ترامپ، ناامید از سرسختی روسیه، گفت پوتین او را در پایان جنگ «ناامید» کرد. دولت او حمایت بیشتری از اوکراین ارائه کرده، از جمله ارائه اطلاعات برای حملات به سیستم انرژی و بحث موشک‌های دوربرد، برخلاف دولت بایدن.

این تحولات نشان می‌دهد راهبرد قدیمی پوتین دیگر قابل‌اعتماد نیست و رویدادهای خارج از کنترل او در حال بازنویسی آن‌اند. درک پوتین از این تغییرات، اقدامات بعدی‌اش را تعیین می‌کند. فضای خطا اکنون عظیم و تعیین‌کننده برای حکومت پوتین است./ منبع