گزینه‌های ناتو در جناح شرقی اروپا

رویکرد دونالد ترامپ و مارک روته، دبیرکل ناتو، حق کشورهای عضو در هدف قرار دادن جنگنده‌ها و پهپادهای روسی متجاوز را تایید می‌کند. در پایان سپتامبر و اوایل اکتبر۲۰۲۵، شمار زیادی از نقض‌های حریم هوایی طی رخدادهای مکرر در لهستان، رومانی، کشورهای بالتیک و کشورهای شمال اروپا گزارش شده است. به‌ویژه رخداد نفوذ سه جنگنده میگ-۳۱ روسیه به حریم هوایی استونی و حمله پهپادی گسترده به لهستان از نمونه‌های بارز این چالش‌ها هستند. روسیه این حملات را نوعی آزمایش واکنش ناتو و تضعیف اتحاد اعضای آن می‌بیند اما این اقدامات، به‌جای تفرقه، می‌تواند اتحاد اعضای ناتو را تقویت نماید.

تحلیلگران نظامی نظیر «جیسون اسرائیل»، تکرار نقض حریم هوایی را نمایانگر عدم بازدارندگی روسیه می‌دانند و بر لزوم صدور بیانیه‌های قوی و اتخاذ مواضع نظامی مشخص جهت انعکاس اراده واحد تأکید دارند. «گوردون دیویس»، ژنرال بازنشسته، تفاوت میان هواپیماهای سرنشین‌دار و بدون سرنشین را گوشزد کرده و اعلام کرده که هر هواپیمای روسی مسلح که به ندای هشدار ناتو پاسخ ندهد، می‌تواند هدف اقدام نظامی قرار گیرد، اما شلیک به پهپادها با آستانه پایین‌تری انجام می‌شود؛ موضعی که لهستان آن را علناً اتخاذ کرده است.

عملیات نیروی هوایی ناتو تحت عنوان «مراقبت هوایی ناتو» و عملیات جدید «نگهبان شرقی» به‌منظور مقابله با این تهدیدات ایجاد شده‌اند. افزون بر این، ضرورت دارد نیروهای دفاع هوایی مستقر در خط مقدم به همراه سامانه‌های چندلایه مقابله با پهپاد مجهز به قابلیت‌های شناسایی و آتشباری کشنده، توسعه یابند. فرماندهان نظامی مثل دریاسالار «اندرو لوئیس» تأکید دارند که ناتو باید توانایی واکنش سریع و قاطع را داشته باشد تا بتواند بازدارندگی موثر ایجاد کند.

در مقابل، برخی کارشناسان مانند «یان کالبرگ» بر ضرورت ایجاد عدم قطعیت در پاسخ ناتو تاکید دارند تا روسیه نتواند واکنش دقیق و پیش‌بینی شده را حدس بزند و در نتیجه تمایل به احتیاط بیشتری پیدا کند. همچنین، او خواستار استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی برای مقابله اطلاعاتی و زیرساختی با فضای رسانه‌ای روسیه شده است تا فضای به‌هم‌ریخته و ناتوانی نظامی روس‌ها به‌نمایش گذاشته شود.

کارشناسان دیگر نظیر «املی اوتو» هم بر ضرورت درهم شکستن سریع هواپیماها و پهپادهای متجاوز پافشاری دارند و هشدار می‌دهند که هشداری که جدی گرفته نشود، باعث فروپاشی بازدارندگی خواهد شد. اعتقاد بیشتر کارشناسان نظامی بر این است که ناتو بدون اجرای واقعی و نشان دادن اراده سیاسی، همکاری و منابع لازم، نمی‌تواند خطوط قرمز خود را به کرسی بنشاند. در نتیجه، اعتبار ناتو و تاثیر بازدارندگی‌اش کاملا به توانایی این اتحاد در اعمال و حمایت از مواضع خود بستگی دارد.

نتیجه‌گیری مشترک این تحلیل‌گران این است که بدون شفافیت در قواعد تعامل، تقویت سامانه‌های دفاعی و اتخاذ اقدامات پیش‌دستانه، تلاش‌های ناتو برای مهار تهدیدهای روسیه در جناح شرقی اروپا ناکام خواهد ماند و مسکو را از ادامه آزمایش حدود ناتو بازنمی‌دارد./ منبع