چرا آتش‌بس غزه به صلح پایدار منتهی نمی‌شود

روز دوشنبه، روزی تاریخی در غرب آسیا بود؛ چرا که حماس بیست گروگان اسرائیلی خود را تنها چند روز پس از توقف حملات اسرائیل به غزه آزاد کرد. با این توافق، دونالد ترامپ پذیرایی باشکوهی از مجلس اسرائیل دریافت کرد و حتی دموکرات‌های برجسته نیز به او احترام گذاشتند. اما آیا این واقعا سپیده‌دم تاریخی غرب آسیای جدید است، یا فقط یک آتش‌بس دیگر در جنگ صدساله اعراب و یهودیان؟ متاسفانه، همه نشانه‌ها حاکی از آن هستند که صلحی که غزه پس از دو سال جنگ خونین و حمله حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر سال ۲۰۲۳ تجربه کرده، پایان‌ناپذیر نخواهد بود.

برای تبدیل این آتش‌بس به صلحی پایدار، نیاز به فداکاری‌هایی است که نه بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل و نه خلیل الحیه، رهبر حماس هیچ نشانه‌ای از آمادگی برای انجام آن ندارند. پایان جنگ فرصتی را برای احیای راه‌حل دیرینه دودولتی فراهم می‌کند، اما اگرچه طرح صلح ترامپ درهای محدودی را به سوی تشکیل دولت فلسطین باز می‌کند، اما به نظر می‌رسد که اسرائیل و حماس هر دو قصد دارند این درها را ببندند.

به‌رغم زیان‌های سنگینی که حماس در طول جنگ متحمل شده که شامل بیشتر رهبران و جنگجویان با تجربه آن است، هنوز تخمین زده می‌شود که این گروه پانزده هزار عضو در غزه داشته باشد. این مسئله، اجرای باقی‌مانده طرح صلح ترامپ را دشوار می‌کند که شامل استقرار نیروی ثبات‌بخش بین‌المللی و تشکیل کمیته فلسطینی غیروابسته برای حکومت‌داری بر این منطقه است. تا زمانی که حماس به عنوان نیروی غالب نظامی در بخش‌هایی از غزه باقی بماند، نه ارسال نیروهای صلح‌بان از سوی کشورهای عربی امکان‌پذیر خواهد بود و نه اسرائیل و ایالات متحده اجازه خواهند داد که کمک‌های بازسازی به این منطقه سرازیر شود.

نتانیاهو نیز به‌شدت مخالف راه‌حل دو دولتی است و به‌تازگی اعلام کرد که دولت فلسطینی تأسیس نخواهد شد. در حالی که جنگ ادامه داشت، دولت راست‌گرای نتانیاهو اقدامات مختلفی را برای گسترش کنترل اسرائیل بر کرانه باختری انجام داد، از جمله ساخت واحدهای مسکونی جدید و اعزام نیروهای اسرائیلی به اردوگاه‌های پناهندگان فلسطینی.

این اقدامات، اگر متوقف نشوند، عملاً راه‌اندازی یک دولت فلسطینی را غیرممکن می‌کنند. علاوه بر این، گرچه طرح ترامپ پیش‌بینی می‌کند که در نهایت، دولت فلسطینی غزه را تحت کنترل داشته باشد، دولت نتانیاهو به طور مداوم حاکمیت فلسطینی‌ها را تضعیف کرده و مانع از رسیدن منابع مالی به آنها شده است.

یکی دیگر از نشانه‌های تضعیف راه‌حل دودولتی، نحوه اعمال حق وتو اسرائیل در آزادسازی زندانیان فلسطینی در چارچوب توافق آتش‌بس غزه است. اسرائیل نزدیک به ۲۵۰ فلسطینی را که به دلیل حملات تروریستی دهه‌ها پیش محکوم شده‌اند، آزاد کرده است. اما در میان آنها اسامی برجسته‌ای مانند ماروان بارگوتی، رهبر حزب فتح، که یکی از محبوب‌ترین رهبران فلسطینی است و می‌تواند به یک راه‌حل دودولتی منتهی شود، وجود ندارد. به نظر می‌رسد که دولت نتانیاهو به عمد از آزادی بارگوتی خودداری کرده است، چرا که نمی‌خواهد راه‌حل دو دولتی محقق شود. حماس نیز در این مسیر هم‌راستا است. این موضوع که هر دو طرف، اسرائیلی‌ها و فلسطینی‌ها، به احتمال زیاد از این فرصت تاریخی برای تبدیل یک آتش‌بس شکننده به صلحی پایدار غافل خواهند شد، بسیار ناامیدکننده است./ منبع