حماس چگونه قصد دارد کنترل نوار غزه را حفظ کند

بر اساس ارزیابی‌های مقام‌های ارشد امنیتی، حماس راهبردی روشن و چندلایه برای حفظ کنترل خود بر نوار غزه، هم در بعد نظامی و هم در بعد مدنی، طراحی کرده است. از نگاه این ارزیابی‌ها، تشکیل کمیته موسوم به «تکنوکر ات‌ها» که قرار است امور غیرنظامی غزه را اداره کند، تهدیدی واقعی برای اقتدار حماس محسوب نمی‌شود. اعضای این کمیته همگی ساکن غزه هستند و خانواده‌هایشان در این منطقه زندگی می‌کنند، موضوعی که به حماس امکان می‌دهد در هر زمان از طریق فشار مستقیم یا غیرمستقیم، آن‌ها را وادار به تبعیت از خواسته‌های خود کند. افزون بر این، این کمیته قصد دارد مدیریت امور روزمره را از طریق همان ساختار اداری و شهری موجود ادامه دهد؛ ساختاری متشکل از حدود ۴۰ هزار کارمند که همچنان حقوق خود را از حماس دریافت می‌کنند و برنامه‌ای برای کنار گذاشتن آن‌ها وجود ندارد. چنین وضعیتی به حماس اجازه می‌دهد بدون پذیرش مسئولیت رسمی حکمرانی، کنترل واقعی را در پشت صحنه حفظ کند و در عین حال، اختیارات مدنی را به‌طور ظاهری واگذار شده جلوه دهد.

در بعد نظامی، حماس هیچ قصدی برای خلع سلاح کامل ندارد. این موضع به‌طور علنی نیز بیان شده و تأکید شده است که موضوع سلاح‌ها هنوز در مذاکرات حل‌وفصل جنگ مطرح نشده است. برآوردهای امنیتی نشان می‌دهد حماس تلاش می‌کند با کشاندن اسرائیل و ایالات متحده به مذاکرات طولانی درباره خلع سلاح، زمان بخرد. این گروه بر نقش قطر و ترکیه برای تعدیل موضع دولت آمریکا حساب باز کرده تا بتواند بخشی از تسلیحات سبک و ضدزره خود را حفظ کند. پیش‌بینی می‌شود حماس در نهایت با تحویل محدود تعدادی راکت کوتاه‌برد، صدها قبضه سلاح سبک و بخشی از تجهیزات انفجاری و همچنین افشای برخی تونل‌ها در غرب خط زرد موافقت کند، اما همزمان بخش دیگری از تسلیحات، تونل‌های ناشناخته و تجهیزات تولید مخفیانه سلاح را حفظ خواهد کرد. شاخه نظامی حماس حدود ۳۰ هزار نیرو برآورد می‌شود که همه آن‌ها غزه را ترک نخواهند کرد و بسیاری با پوشش غیرنظامی، دریافت حقوق و فعالیت پنهانی به حضور خود ادامه خواهند داد.

توان حماس تنها به ابزار نظامی محدود نمی‌شود و این گروه همچنان از بستر جامعه مدنی غزه قدرت می‌گیرد؛ جامعه‌ای که با وجود خسارات گسترده پس از رویدادهای هفتم اکتبر ۲۰۲۳، همچنان تا حد زیادی از حماس و ایدئولوژی آن حمایت می‌کند. بر اساس گزارش‌ها، ورود روزانه گسترده کمک‌های بشردوستانه و استمرار شبکه‌های قاچاق از طریق پیمانکاران غیرنظامی، به تقویت جایگاه حماس کمک کرده است. این شبکه‌ها کالاهایی مانند سیگار، محصولات کشاورزی، تلفن همراه و مواد دوگانه‌مصرف را وارد غزه می‌کنند که قابلیت استفاده در ساخت مواد انفجاری را دارد. با بازگشایی گذرگاه رفح، انتظار می‌رود حجم ورود کالا افزایش یابد و حماس از طریق دریافت مالیات از هر محموله، منابع مالی تازه‌ای برای تقویت نظامی خود فراهم کند. در حال حاضر روزانه حدود ۶۰۰ کامیون وارد غزه می‌شود؛ رقمی که چند برابر معیارهای تعیین‌شده سازمان ملل است.

در مجموع، ارزیابی غالب در ساختار امنیتی اسرائیل این است که حماس در پی اجرای الگویی مشابه حزب‌الله لبنان در غزه است؛ الگویی که در آن، کنترل واقعی از طریق قدرت نظامی حفظ می‌شود، بدون آنکه مسئولیت رسمی اداره مدنی پذیرفته شود. در صورت نبود حمایت قاطع آمریکا از خلع سلاح اجباری، پیش‌بینی می‌شود حماس بتواند برای سال‌ها به حکمرانی پنهان خود ادامه دهد و بازسازی غزه نیز تا تحقق خلع سلاح، متوقف بماند./ منبع