چگونه صادرات تسلیحاتی اسرائیل آن را در برابر تحریم‌ها مصون کرده است

صادرات تسلیحاتی اسرائیل از اسلحه‌ای نمادین به سامانه‌های پدافندی لایه‌ای تحول‌یافته و حالا بیش از سود اقتصادی، نقش حفظ‌کننده منافع سیاسی این کشور را ایفا می‌کند. در گذشته محصول شناخته‌شده صنعت نظامی اسرائیل سلاحی ساده و جمع‌وجور بود، اما امروز محصولی که بیش از همه شناخته می‌شود سامانه‌های پدافند موشکی مانند گنبد آهنین است که به‌عنوان پایین‌ترین لایه مجموعه پدافندی عرضه می‌شود و نمادی از توان فنی و صادراتی اسرائیل به‌شمار می‌رود.

صادرات تسلیحاتی اسرائیل در سال ۲۰۲۴ به رکوردی بی‌سابقه رسید و مجموع قراردادها حدود ۱۴.۸ میلیارد دلار گزارش شد؛ رقمی که این کشور ۱۰میلیونی را در جایگاه هشتم صادرکنندگان بزرگ اسلحه جهان قرار می‌دهد و آن را بالاتر از رقبای تازه‌ظهور نظیر کره جنوبی و ترکیه می‌نشاند. بخش عمده‌ای از این فروش‌ها به اروپا بوده و در سال‌های اخیر قراردادهای بزرگ میان اسرائیل و آلمان شامل تأمین باتری‌های رهگیر Arrow 3 به ‌ارزش ۴.۳ میلیارد دلار منعقد شد و سپس خرید نمونه‌های پیشرفته‌تر Arrow 4 نیز اعلام شد. علاوه بر این، اسرائیل پهپاد، موشک و سامانه‌های مدیریت پدافند هوایی به انگلیس فروخته و سامانه‌های هدف‌گیری آن در جنگنده‌های جت چندین کشور به‌کار رفته است.

صادرات اسلحه برای اسرائیل صرفاً منبع درآمد نیست بلکه پیوندهای امنیتی و اقتصادی بلندمدتی ایجاد می‌کند که کشورها را در تصمیم‌گیری درباره تحریم یا تحریم‌زدایی محتاط می‌سازد. رابطه دوجانبه تجارت تسلیحات به این معناست که اسرائیل نیز از مشتریان خود قطعات و سامانه خریداری می‌کند؛ از جمله قطعات یدکی برای جنگنده‌های اف-۳۵ و موتورهایی که برای تانک‌های مرکاوا از آلمان تهیه می‌شود. هرچند انگلیس و آلمان اعلام محدودیت‌هایی در عرضه تسلیحات کرده‌اند تا اعتراض خود را به عملیات در غزه نشان دهند، این محدودیت‌ها در عمل تا حد زیادی نمادین ارزیابی شده و راهکارهایی برای دورزدن یا جایگزینی منابع وجود دارد.

یکی از مزایای رقابتی اسرائیل، آزمایش عملی و تولید مداوم سامانه‌هاست؛ محصولاتی که در میدان نبرد آزموده شده و به همین دلیل برای مشتریان بزرگ هم جذاب‌اند. نمونه‌هایی از این نفوذ فناورانه عبارت‌اند از موشک Spike NLOS که به‌تازگی از سوی یک آپاچی آمریکایی شلیک شده و سامانه Trophy که برای محافظت از زره‌پوش‌هایی مانند M1 Abrams به‌کار رفته است. این فناوری‌ها پیش از این در مواجهه با گروه‌هایی مانند حزب‌الله در لبنان و حماس در غزه به‌کار گرفته شده‌اند و همین سابقه میدانی اعتبار فنی و تجاری آن‌ها را افزایش داده است. اختلاف‌نظرهای سیاسی میان پاریس و برلین درباره انتخاب سامانه موشکی هم نشان‌دهنده اولویت فوری مقابله با تهدید بالقوه و تمایل برخی کشورها به خرید سامانه اثبات‌شده خارجی است.

راهبرد همکاری و فروش از طریق شراکت‌های صنعتی راهی بوده که به شرکت‌های اسرائیلی اجازه داده حتی در دوره‌های تنش سیاسی نیز بازارهای کلیدی را حفظ کنند. برنامه‌های مشترک، مانند توسعه سامانه Barak با هند که اکنون هم توسط هر دو کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد و سفارش‌هایی از نیروی دریایی ناتو را دریافت کرده نیز نمونه‌ای از این رویکرد است. شرکت‌های بزرگ اسرائیلی در بسیاری از کشورهای عضو ناتو حضور شرکتی دارند که به فروش «بی‌سروصدا» کمک می‌کند؛ مثلاً اعلام رسمی خرید هواپیماهای شناسایی از یک پیمانکار آمریکایی در برخی موارد پوششی برای اجزای توسعه‌یافته توسط اسرائیل بوده است. در کنار این سازوکارهای تجاری، اعتراض‌ها و محدودیت‌های نمادینی نیز دیده شده که شامل ممانعت از حضور مقام‌های رسمی اسرائیل در نمایشگاه‌های تسلیحاتی یا قراردادن پرده‌های سیاه دور غرفه‌های شرکت‌های اسرائیلی است، اما شرکت‌های تجاری اغلب به رقابت بر سر قراردادها ادامه می‌دهند./ منبع