دیپلماسی ترامپی ایران

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران و مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای این کشور، با هدف جلب نظر و تأثیرگذاری بر دونالد ترامپ، رویکرد دیپلماسی توییتری او را پیش گرفته است. در روز ۲۸ آوریل، عراقچی در پلتفرم توییتر/ایکس، تیم بایدن را به عنوان «تیم شکست‌خورده بایدن؛ که در رسیدن به توافق با ایران ناکام ماند» مورد انتقاد قرار داد. این رویکرد عراقچی، بازتاب‌دهنده راهبردی است که ترامپ در دوره اول ریاست‌جمهوری خود پایه‌گذاری کرد.

عراقچی که به زبان انگلیسی کاملاً مسلط است و مدرک دکتری از انگلیس دارد، درک دقیقی از بلاغت سیاسی آمریکا از خود نشان می‌دهد. او با تقلید از سبک ارتباطی ترامپ، از جمله استفاده گاه‌به‌گاه از حروف بزرگ، به یک دیپلمات زیرک تبدیل شده است که قصد دارد شانس دستیابی به یک توافق هسته‌ای را که تهران به آن نیاز دارد، افزایش دهد. این رویکرد در تضاد آشکار با موضع تهاجمی دولت ایران در زمانی است که ترامپ برای آخرین بار در قدرت بود. به نظر می‌رسد دیپلمات‌های ایرانی بلاغت و سبک مذاکره رییس‌جمهور سابق را با دقت مطالعه کرده‌اند؛ حتی شایعه شده است که آن‌ها یک نمایه روانشناختی از او تهیه کرده‌اند. همچنین، وزارت امور خارجه ایران طبق گزارش‌ها، از ماه مارس سال ۲۰۲۴ یک کارگروه غیررسمی برای احتمال دور دوم ریاست‌جمهوری ترامپ تشکیل داده است. به‌تازگی، تهران نحوه مدیریت مذاکرات روسیه و اوکراین توسط دولت ترامپ را مطالعه کرده است، آن‌ها یاد گرفته‌اند که چگونه مواضع آمریکا را به چالش بکشند بدون اینکه غیرمنطقی به نظر برسند یا به خود ترامپ به‌گونه‌ای حمله کنند که باعث کناره‌گیری او شود. جای تعجب نیست که ترجمه‌های غیرمجاز پرفروش‌ترین کتاب او در سال ۱۹۸۷، «ترامپ: هنر معامله»، دوباره در ایران به‌سرعت فروخته می‌شود.

این تاکتیک برای تهران جدید نیست. پیش از این، محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه تحصیل‌کرده در ایالات متحده در دوران ریاست‌جمهوری حسن روحانی، که توافق برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) را در سال ۲۰۱۵ امضا کرد، این سیاست را رهبری می‌کرد. ظریف تا همین اواخر قبل از اینکه در ماه مارس تحت فشار تندروها از دولت کنار گذاشته شود، به عنوان معاون رییس‌جمهور در امور راهبردی در دوران ریاست‌جمهوری مسعود پزشکیان خدمت می‌کرد،. این مسئولیت اکنون به عراقچی منتقل شده است، دیپلماتی کهنه‌کار که در مذاکرات اولیه معاون ظریف بود و دو دهه تجربه در پرونده هسته‌ای دارد، اگرچه این دو مرد سبک‌های شخصی متفاوتی در تعامل با مقامات خارجی دارند. در مصاحبه‌ای در روز ۱۴ می، وندی شرمن، مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای آمریکا در دوران ریاست‌جمهوری اوباما، عراقچی را فردی توصیف کرد که «همه چیز را در این زمینه می‌داند و انگلیسی عالی صحبت می‌کند.» او افزود: «مگر اینکه در اوج آمادگی باشید، او شما را کاملاً متحیر خواهد کرد.»

از زمان آغاز مذاکرات فعلی در روز ۱۲ آوریل، عراقچی به‌طور روشمند روایتی را ایجاد کرده است که برای جلب توجه ترامپ و پایگاه اجتماعی او طراحی شده است. در مقاله‌ای در روز ۸ آوریل برای واشنگتن‌پست، او اشاره کرد که ترامپ نمی‌خواهد «به رییس‌جمهور دیگری تبدیل شود که در یک جنگ فاجعه‌بار در خاورمیانه گرفتار شده است»؛ نکته‌ای که به‌شدت برای رأی‌دهندگان اصلی ترامپ و اعضای انزواطلب دولت او جذاب است و با ایده دیرینه او برای اجتناب از «جنگ‌های همیشگی» در منطقه همسو است.

عراقچی همچنین تلاش کرد تا با تحریک غرایز تجاری رییس‌جمهور، ایران را به عنوان «فرصتی تریلیون دلاری» برای ایالات متحده توصیف کند. در واقع، موانع عمده‌ای برای سرمایه‌گذاری خارجی حتی در صورت لغو تحریم‌های آمریکا وجود خواهد داشت، از جمله بوروکراسی، ریسک ژئوپلیتیک، فساد در داخل جمهوری اسلامی، و شاید مهم‌تر از همه، عدم انطباق تهران با کارگروه ویژه اقدام مالی (اف‌ای‌تی‌اف)، نهاد نظارتی اصلی بین‌المللی در زمینه پولشویی و تأمین مالی تروریسم (اگرچه ایران در اوایل این ماه به‌طور مشروط به کنوانسیون پالرمو پیوست که گام مهمی در جهت انطباق با اف‌ای‌تی‌اف است). در هر صورت، این موضوع تجاری در سخنرانی آماده عراقچی برای کنفرانس بین‌المللی سیاست هسته‌ای موقوفه کارنگی در روز ۲۲ آوریل نیز تکرار شد. (قابل ذکر است که این سخنرانی پس از آن منتشر شد که کارنگی اعلام کرد حضور او را پس از تلاش تیمش برای اعمال محدودیت‌های بی‌مورد بر این رویداد، لغو کرده است.)

سخنرانی عراقچی در کارنگی همچنین استدلال می‌کرد که «برخی گروه‌های ذی‌نفع خاص»؛ احتمالاً جمهوری‌خواهان نئومحافظه‌کار و اتاق‌های فکر که با توافق هسته‌ای مخالفند، در حال «ادعای جعلی مبنی بر اینکه یک توافق بالقوه همان برجام دیگری خواهد بود» بودند. او اصرار داشت که تهران دیگر خواهان همان توافق نیست زیرا شرایط برجام «دیگر کافی نیست»، و به خروج ترامپ در سال ۲۰۱۸ به عنوان اثبات اینکه رییس‌جمهور «نیز خواهان برجام دیگری نیست» اشاره کرد. عراقچی پیش از این نیز به این «گروه‌های ذی‌نفع خاص» اشاره کرده و آن‌ها را به «بدنام‌کردن مذاکره‌کنندگان و تحریک دولت آمریکا به خواسته‌های حداکثری» متهم کرده است.

در مواقع دیگر، عراقچی تلاش کرده است تا ترامپ را از سرزنش بابت اختلافات دیپلماتیک محافظت کند، که این در تضاد کامل با نحوه برخورد ظریف با دولت اول ترامپ است. در روز ۷ می، آسوشیتدپرس گزارش داد که ترامپ قصد دارد در سفر اخیر خود به منطقه، نام خلیج فارس را به «خلیج عربی» یا «خلیج العرب» تغییر دهد. به‌جای نسبت‌دادن این ایده به ترامپ – همان‌طور که ظریف یک بار در سال ۲۰۱۷ انجام داد – عراقچی ادعا کرد که این «چیزی جز یک کارزار اطلاعات غلط توسط جنگ‌طلبان همیشگی برای خشمگین‎‌کردن ایرانیان در سراسر جهان و تحریک آن‌ها نیست.» سپس او اظهار داشت که «مطمئن» است ترامپ از نام تاریخی این آبراه «آگاه» است و برای تأکید بر این نکته، رییس‌جمهور را مستقیماً تگ کرد. (ترامپ ظاهراً در حال حاضر نظر خود را تغییر داده است.)

عراقچی همچنین در موارد متعددی تلاش کرده است تا میان دشمن دیرینه تهران، اسرائیل، و ترامپ شکاف ایجاد کند. در روز ۵ می، او بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل را متهم کرد که «بی‌شرمانه تلاش می‌کند تا دیکته کند رییس‌جمهور ترامپ چه کاری می‌تواند و چه کاری نمی‌تواند در دیپلماسی خود با ایران انجام دهد»، که اشاره‌ای به سابقه نتانیاهو در فشار برای اقدام نظامی علیه برنامه هسته‌ای است. او افزود: «نتانیاهو تیم شکست‌خورده بایدن را فریب داد تا ۲۳ میلیارد دلار بی‌سابقه از پول مالیات‌دهندگان آمریکایی را به او تحویل دهد»، که به حمایت نظامی آمریکا از اسرائیل در جریان جنگ غزه اشاره دارد. در پستی قبلی، عراقچی اظهار داشت که نتانیاهو و متحدان سابق او در دولت بایدن «به دروغ مذاکرات غیرمستقیم ما با دولت ترامپ را به عنوان برجام دیگری معرفی می‌کنند». به‌طور مشابه، عراقچی در پستی، ترامپ را تگ کرد و نتانیاهو را به داشتن سیاستی با عنوان «تعیین اینکه ترامپ چه کاری می‌تواند و چه کاری نمی‌تواند انجام دهد» متهم کرد.

راهبرد پیام‌رسانی ایران تنها به انتشار پست در شبکه‌های اجتماعی محدود نمی‌شود. برای نمونه، دست‌کم یک شبکه تلویزیونی فارسی‌زبان آشکارا از تاکر کارلسون، مفسر آمریکایی، برای بازدید دعوت کرده است. این دعوت با اشاره به بازدید مورد تحسین کارلسون از یک فروشگاه مواد غذایی روسی در اوج جنگ اوکراین صورت گرفته است. احتمالاً ایده این است که توجه ترامپ را جلب کرده و بر تفکر او تأثیر بگذارد، در حالی که به‌راحتی سرکوب و وضعیت اقتصادی دشوار ایرانیانی که برای امرار معاش تلاش می‌کنند، نادیده گرفته شود.

در مجموع، اقدامات راهبردی پیام‌رسانی عراقچی، تلاش او برای مدیریت هم مذاکرات هسته‌ای حساس و هم محیط سیاسی پرتنش آمریکا را نشان می‌دهد. به نظر می‌رسد او مصمم است تا لحن مناسبی را انتخاب کند: به اندازه کافی قاطع برای نمایش قدرت ایران در برابر آنچه تهران امپریالیسم آمریکا می‌داند، اما به اندازه کافی با احترام برای جلوگیری از توهین به رییس‌جمهور غیرقابل پیش‌بینی آمریکا که دریچه‌های «فشار حداکثری» را کنترل می‌کند. عراقچی با بهره‌گیری از واژگان ترامپ، نه‌تنها با رییس‌جمهور و پایگاه رأی او صحبت می‌کند، بلکه ماهرانه تلاش می‌کند تا صفحه شطرنج را به نفع ایران بازنشانی کند./ منبع