از غزه تا یمن و دوحه؛ آیا اسرائیل به‌خاطر اقدامات تروریستی‌اش پاسخگو خواهد بود؟

در تاریخ ۱۰ سپتامبر، اسرائیل حمله‌ای هوایی به مذاکره‌کنندگان حماس در دوحه، قطر، انجام داد. هدف اصلی این حمله که پنج نفر از اعضای حماس و یک افسر امنیتی قطری را به قتل رساند، جلوگیری از برقراری آتش‌بس میان اسرائیل و حماس بود. حمله اسرائیل به دوحه یک حمله به یک کشور عربی و متحد ایالات متحده به‌شمار می‌رود که در آن زمان در حال میزبانی از مذاکرات آتش‌بس بود. حتی در اسرائیل، این اقدام واکنش‌های زیادی برانگیخت، به‌ویژه از سوی خانواده‌های گروگان‌ها که از آن به‌عنوان اقدامی غیر انسانی و خشونت‌آمیز یاد کردند.

اگرچه حمله اسرائیل به دوحه با اعتراضات جهانی روبه‌رو شد، این اعتراضات در حد بیانیه‌های ضعیف و بی‌اثر باقی ماند. اعضای شورای امنیت سازمان ملل تنها بیانیه‌ای بدون اشاره به اسرائیل صادر کردند و هیچ‌گونه اقدامی عملی در جهت پاسخگویی به این حمله اتخاذ نشد. از سوی دیگر، کشورهای عربی نیز با صدور بیانیه‌هایی مشابه از جمله اعتراضات قطر، عربستان، اردن و امارات، مخالفت خود را با این حمله اعلام کردند، اما هیچ اقدامی عملی برای مقابله با اسرائیل صورت نگرفت.

این حمله به دوحه در شرایطی رخ داد که قطر در حال میزبانی از مذاکرات صلح برای رسیدن به آتش‌بس میان اسرائیل و حماس بود. از این رو، حمله اسرائیل به‌ویژه با هدف از بین بردن امکان مذاکرات صلح و ضربه به دیپلماسی بین‌المللی طراحی شده بود. این حمله به‌نوعی نمایانگر سیاست اسرائیل در مخالفت با هرگونه آتش‌بس و استمرار جنگ به‌جای دیپلماسی برای حل بحران‌ها است. در حالی که اسرائیل در بسیاری از موارد مذاکرات صلح را به بهانه‌های مختلف به بن‌بست رسانده، این حمله به دوحه نه‌تنها نشان‌دهنده این رویکرد است بلکه به‌طور مشخص نشان می‌دهد که اسرائیل هیچ تمایلی به ایجاد صلح در منطقه ندارد.

حمله اسرائیل به قطر نه‌تنها به‌شدت بر روابط اسرائیل با کشورهای عربی اثر گذاشت، بلکه توجه جهانی را نیز به نقض قوانین بین‌المللی از سوی این کشور جلب کرد. کشورهای اروپایی همچون آلمان، فرانسه و انگلیس و همچنین قدرت‌های جهانی چون چین و روسیه این حمله را محکوم کردند و آن را نقض حاکمیت قطر و تهدیدی برای ثبات منطقه توصیف کردند. حتی در داخل اسرائیل، این اقدام موجب خشم خانواده‌هایی شد که فرزندانشان در اسارت حماس به سر می‌برند. یکی از این خانواده‌ها به‌شدت از این اقدام انتقاد کرد و آن را به‌معنای محکوم‌کردن فرزند خود به مرگ دانست.

در واکنش به این حمله، قطر اعلام کرد که این اقدام اسرائیل را به‌عنوان «تروریسم دولتی» محکوم می‌کند و خواستار محاکمه بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، به‌خاطر این حمله شد. همچنین، محمدبن‌عبدالرحمن آل‌ثانی، نخست‌وزیر قطر، هشدار داد که این حمله می‌تواند به تشدید بحران‌های منطقه‌ای و بی‌ثباتی در غرب‌آسیا منجر شود. کشورهای دیگر عربی نیز مانند عربستان این حمله را نقض قوانین بین‌المللی دانستند و نسبت به آن ابراز نگرانی کردند. حتی اردن و امارات نیز نسبت به احتمال تشدید تنش‌ها و جنگ در منطقه هشدار دادند.

این حمله، واکنش‌های جهانی ضعیفی به‌دنبال داشت و بار دیگر سوالاتی را در مورد کارایی سازمان ملل و قدرت آن در جلوگیری از اقدامات خشونت‌آمیز و نقض حاکمیت کشورهای دیگر مطرح کرد. ایالات متحده آمریکا، به‌عنوان متحد نزدیک اسرائیل، به‌طور غیرمستقیم در این حمله شریک بوده است. دولت آمریکا که در ظاهر نقش میانجی در مذاکرات صلح میان اسرائیل و حماس را ایفا می‌کند، در این مورد نتوانست هیچ‌گونه اقدام جدی برای متوقف‌کردن حمله اسرائیل انجام دهد. حتی ایالات متحده در برابر این حمله که در قلمرو یک کشور عربی دوست و متحد آمریکا صورت گرفت، هیچ‌گونه اقدام موثری نکرد.

به این ترتیب، این حمله به دوحه و واکنش‌های جهانی به آن، نشان‌دهنده یک مشکل عمیق‌تر در سیاست‌های جهانی است. کشورهای عربی که تحت فشارهای بین‌المللی مجبور به پذیرش روابط جدید با اسرائیل شده‌اند، اکنون با چالشی جدی مواجه هستند. بسیاری از این کشورها که در چارچوب توافق‌های ابراهیم روابط دیپلماتیک خود را با اسرائیل عادی کرده‌اند، اکنون خود را در موقعیتی قرار گرفته‌اند که نمی‌توانند سکوت کنند و باید در برابر اقدامات اسرائیل واکنش نشان دهند. در این شرایط، این کشورها باید تصمیم بگیرند که آیا همچنان به روابط خود با اسرائیل ادامه دهند یا این روابط را قطع کنند.

این بحران در نهایت به سازمان ملل و به‌ویژه به مجمع عمومی این نهاد کشیده خواهد شد. کشورهای مختلف از جمله قطر خواستار اقدامات جدی‌تری از سوی سازمان ملل هستند، از جمله اعزام نیروی حفاظتی به منطقه، تحریم‌های اقتصادی و قطع روابط دیپلماتیک با اسرائیل. کشورهای عربی باید در این مسیر بیشتر از گذشته متحد شده و بر فشارهای جهانی برای مقابله با اسرائیل افزوده و اقدامات عملی انجام دهند. در این راستا، بسیاری از کشورهای دنیا از جمله چین، روسیه و کشورهای اروپایی به‌شدت خواستار اعمال فشار به اسرائیل و متوقف‌کردن اقدامات این کشور در منطقه هستند.

حمله اسرائیل به دوحه باید به‌عنوان یک نقطه‌عطف در رویکرد جهانی به اسرائیل شناخته شود، چرا که اگر جهان به‌راحتی اجازه دهد که اسرائیل از این حملات بدون هیچ‌گونه عواقب بین‌المللی عبور کند، این به‌طور غیرمستقیم این پیام را ارسال می‌کند که هیچ کشوری در منطقه غرب‌آسیا از حملات مشابه ایمن نخواهد بود./ منبع