قاطعیت نظامی اسرائیل، مزایای پنهانی برای اردوغان دارد

درپی درگیری دوازده‌روزه اخیر میان اسرائیل و ایران که اردوغان آن را به‌شدت محکوم کرد، او در سخنرانی‌ها بنیامین نتانیاهو را «بزرگ‌ترین مانع صلح منطقه‌ای» خواند و حملات اسرائیل را به راهزنی آشکار تشبیه نمود. هم‌زمان مخالفت خود با ایران مجهز به سلاح هسته‌ای را در تماسی با صدراعظم آلمان ابراز کرد، هرچند که این موضع در بیانیه رسمی او درج نشد. آنکارا با وجود نگرانی از تبعات اقتصادی و امنیتی این جنگ، از جمله احتمال افزایش بهای انرژی و موج جدید مهاجرت، فرصت را برای تقویت نقش دیپلماتیک خود غنیمت شمرد و تلاش نمود جایگاه خود را به‌عنوان میانجی فعال و عضو مؤثر ناتو تثبیت کند.

نزدیکی یا دوری ترکیه به اسرائیل در ظاهر، مانع بهره‌گیری آنکارا از تضعیف ایران در صحنه منطقه‌ای نشده است. همانند تجربه جنگ روسیه و اوکراین، ترکیه تلاش داشت با میزبانی مذاکرات میان مقام‌های آمریکا و ایران، نقش تسهیل‌گر ایفا کند، هرچند این ابتکار به نتیجه نرسید. اردوغان از فرصت استفاده کرد تا هم‌زمان ارتباط با غرب را حفظ و گفت‌وگو با بازیگران غیرهمسو با ناتو را ادامه دهد. در عرصه داخلی، این‌گونه بحران‌ها امکان تمرکز عمومی بر مشکلات اقتصادی و فشار سیاسی را کاهش داده و ابزار بسیج پایگاه رأی ملی‌گرا و اسلام‌گرا را فراهم می‌کند.

روابط ایران و ترکیه که آمیزه‌ای از همکاری و رقابت بوده است، در آغاز سال ۲۰۲۵ با تنش‌های جدی همراه شد. گزارش رسانه‌های نزدیک به دولت ترکیه درباره دیدار اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران ایران، با مظلوم عبدی، رهبر نیروهای دموکراتیک سوریه – که ترکیه آن را شاخه‌ای از پ.ک.ک. می‌داند – باعث تشدید اختلاف شد. در پی آن، وزیر امور خارجه ترکیه، سیاست ‌خارجی ایران مبتنی بر شبه‌نظامیان را «خطرناک» توصیف کرد و دو کشور، سفرای یکدیگر را فراخواندند. اندکی بعد، اتهام ارسال پهپاد از سوی ایران به یگان‌های مدافع خلق موجب افزایش اصطکاک شد. هم‌زمان سازمان اطلاعات ملی ترکیه چندین فرد مظنون به ارتباط با اطلاعات ایران را در شهرهای بزرگ بازداشت کرد.

ناخرسندی ترکیه از پناه‌دادن ایران به اعضای پ.ک.ک. ادامه داشت. مقامات دفاعی ترکیه از عدم اقدام ایران علیه پ.ک.ک. با وجود ارائه اطلاعات دقیق، گلایه کرده‌اند. گزارش بازرس کل وزارت دفاع آمریکا در سال ۲۰۲۲ نشان می‌دهد واحدهای مقاومت سنجار که ترکیه آن‌ها را امتداد پ.ک.ک. می‌داند، از حمایت گروه‌های متحد ایران در منطقه برخوردار بوده‌اند. با این ‌وجود، حتی پس از حملات موشکی به کنسولگری و پایگاه‌های ترکیه در عراق، آنکارا از حمله مستقیم به نیروهای متحد ایران خودداری کرده است.

حملات اسرائیل در ماه‌های اخیر که منجر به تخریب زیرساخت‌های نظامی ایران، کشته‌شدن فرماندهان سپاه و کاهش توان نیروهای متحد از روز هفتم ماه اکتبر تاکنون شده است، احتمالاً توان اجرای عملیات‌های ایران در عراق و سوریه را محدود می‌کند. این وضعیت می‌تواند تمرکز تهران را به حفظ امنیت داخلی و دارایی‌های حیاتی معطوف کند و دامنه فعالیت شبکه‌های متحد و اطلاعاتی خارج از کشور، از جمله علیه ترکیه را کاهش دهد.

با وجود احتمال موفقیت روند صلح ترکیه با پ.ک.ک. و خلع سلاح آن، ابهام درباره سرنوشت گروه‌های منطقه‌ای وابسته مانند پژاک باقی است. تهدید انتقال نیرو یا سلاح پ.ک.ک. به پژاک و تغییر جهت فعالیت آن به‌سوی ترکیه همچنان وجود دارد. صرف‌نظر از تحولات داخلی ترکیه، ایران عامل ثابت و مهمی در محاسبات امنیتی آنکارا خواهد ماند./ منبع